Hazreti Muhammed'den Önce Dünyadaki Yaşam Nasıldı

Doğuda, Pers'teki Sasani İmparatorluğu eski ihtişamına tutunuyordu. Ateş dini olan Zerdüştlük egemendi: tapınaklarda sürekli yanan ateşler bulunuyor ve rahipler Ahura Mazda'ya dualar ediyordu. Şahanşah Hüsrev, neredeyse yaşayan bir tanrı olarak kabul ediliyordu. Soylular, halktan izolasyonlarını vurgulayan, seçkin geleneklerden miras kalan bir adet olan yakın akraba evliliklerini uyguluyorlardı. Bizans ile yapılan savaşlar ve iç karışıklıklar kaynakları tüketti ve köylülüğü yoksulluğa sürükledi. 

Arap Yarımadası imparatorluk sisteminin dışında kaldı. Kabileler çölde yaşıyor ve Mekke üzerinden ticaret yapıyorlardı. Çok tanrılı dinleri, Kâbe putlarına dayanıyordu. Bunların en önemlileri arasında savaş ve kehanetle ilişkilendirilen Hubal; bereket ve toprakla ilişkilendirilen el-Lat; ve güç ve korumanın sembolü olan el-Uzza vardı. Bu üçü baskındı, ancak panteon daha genişti: kader tanrıçası Manat; su ve aşkın koruyucusu Wadd; ve Nabateanlar arasında bir dağ ruhu olan Du Şara [1] . Kabileler, inançlarındaki farklılığı yansıtan kurbanlar sunuyorlardı—hayvanlar, bazen insanlar. 

Ahlak kuralları sertti: Kan davaları nesiller boyu sürüyordu, zayıflar öldürülüyor veya köleleştiriliyordu ve yeni doğan kız çocukları, aileleri onları besleyemediği takdirde bazen diri diri gömülüyordu. İpek, baharat ve köle ticareti Mekke'yi dış dünyayla bağlıyordu, ancak zenginlik birkaç kişinin elinde toplanıyordu. Toplum, kanunlara değil, geleneklere dayanıyordu. Bu topraklar neden zaman içinde donmuş gibi görünüyordu? Birleşik bir sistemin yokluğu – inanç yok, otorite yok. 

İslam'dan önce, Arap Yarımadası'nda Sokrates veya Platon'un tanımladığı anlamda, net bir hiyerarşiye, yasalara ve yurttaşlık ahlakına sahip bir devlet yoktu. Saraylar, senato, yazılı kanunlar yoktu. Bunun yerine, orada kabileler yaşıyordu: çöllerde Bedeviler, vahalarda tüccarlar, kervan yolları boyunca göçebeler. Ghasaniler gibi bazı kuzey kabileleri, Doğu Roma İmparatorluğu'nun (ki ancak 19. yüzyıl tarihçileri Bizans olarak adlandırmaya başlamıştır) himayesi altına girmişti. Örneğin Ghasaniler [2] , sınırları yağmacılardan koruyarak karşılığında Konstantinopolis'ten altın ve silah alıyorlardı; altıncı yüzyılda liderleri Harith ibn Jabalah, imparatorluğun "federasyon başkanı" unvanını bile taşıyordu. Hira'daki Lahmidler [3] gibi güney kabileleri Sasanid Pers İmparatorluğu'na tabiydi: el-Nu'man III gibi kralları, Bedevi baskınlarına karşı bir tampon görevi görerek Hüsrevlere haraç ödediler ve Zerdüşt geleneklerini benimsediler. Ancak Arapların çoğu—Mekke'deki Kureyş, Yamama'daki Beni Hanife, çöldeki Taghlibler—bağımsız kaldı. Neden imparatorluk kurmadılar? Cevap, yönetim sistemlerinde ve yaşam biçimlerinde yatmaktadır. 

Kabileler, bilgelikleri veya cesaretleri nedeniyle seçilen şeyhler olan yaşlılar ve aile liderlerinin söz sahibi olduğu konseyler tarafından yönetiliyordu. Bu bir monarşi değil, erken bir demokrasiye daha yakındı: kararlar kamp ateşi etrafında veya çadırların altında yapılan tartışmalarda alınıyordu. Örneğin, Kureyş gibi Mekke'nin tüccar kabileleri, kervan yollarını veya komşularla savaşları görüşmek üzere Dar al-Nadwa [4] adı verilen bir konsey düzenliyorlardı. Altıncı yüzyıl standartlarına göre, bu, imparatorları olan Roma'dan veya tanrısal şahları olan Pers'ten daha özgür görünüyordu. Ancak özgürlüğün bir bedeli vardı: kabile itaati mutlaktı. Araplar, İbn Haldun'un daha sonra güçlerinin ve zayıflıklarının anahtarı [6] olarak adlandıracağı asabiyye [5] -kabile sadakati- tarafından yönlendiriliyordu . Asabiyye, insanları herhangi bir yasadan daha sıkı bir şekilde birbirine bağlıyordu: kabileniz savaşa veya ticarete giderse, onu takip ederdiniz. Reddetmek mi? Bu sürgün anlamına geliyordu. Ve çölde, bir kabile olmadan, hiçbir şey değilsiniz. Baskınlara karşı hiçbir koruma yok, su yok, yiyecek yok. Arkeologlar hayatta kalamayanların kemiklerini buluyor: yalnız yaşayanlar hızla ölüyor. 

Bu sistem yüzyıllarca işledi. Örneğin, Gazaniler, kralları 582'de İmparator Maurice ile anlaşmazlığa düşüp koruyuculuğu zayıflatana kadar Bizans için Bedevi saldırılarını püskürttüler. Lahmiler [7], Sasaniler 602'de el-Nu'man III'ü idam edene kadar güneyi ellerinde tuttular ve Hira'yı kaosa sürüklediler. Kureyş gibi bağımsız kabileler ticaretle geçindiler: Çin'den ipek, Yemen'den tütsü, Afrika'dan köleler. Ancak asabiye onları da sınırladı. 

Altıncı yüzyılda Arap Yarımadası, hayatta kalmanın uyum yeteneğine bağlı olduğu bir yerdi. Çöl – kum, kayalar ve ara sıra görülen vahalar – neredeyse her yeri kaplıyordu. İklim sertti: gündüz 50°C'ye kadar çıkıyor, gece dondurucu soğuklar yaşanıyor ve yıllık yağış miktarı 100 mm'den azdı. Toprak – tuzlu düzlükler veya kurumuş toz – nemi tutmuyordu. Nil ve Mezopotamya vadilerinin 10.000 yıl önce tarıma ev sahipliği yaptığı yerlerde, Arabistan çorak kalmıştı. Dünyaya ekmek ve şehirler getiren tarım devrimi burada hiç gerçekleşmedi. Neden? Su yok, verimlilik yok. Arkeologlar deve kemikleri ve kuyular buluyorlar, ancak kanal veya tarla bulamıyorlar. Arap yaşamı, saban üzerine değil, hareket ve ticaret üzerine kuruluydu. 

Çoğu göçebeydi. Bedeviler, dikenleri çiğneyerek bir hafta boyunca susuz yürüyebilen develer yetiştiriyordu. Develer süt, et ve yün sağlıyordu; bunlar yaşamın temelini oluşturuyordu. Koyunlar ve keçiler, yağmurun otları kısa süreliğine canlandırdığı yerlerde otluyordu. Beslenme şekli yetersiz ama dayanıklıydı: vahalardan gelen hurmalar (kalorinin %70'ine kadarını oluşturuyordu); arpa kekleri, kurutulmuş et; tatlı ve zengin deve sütü, uzun yolculuklarda hayat kurtarıcıydı. Ticaret, güzergahlar boyunca yaşayanları destekliyordu. Mekke ve Petra, Yemen'den tütsü, Çin'den ipek ve Afrika'dan köle taşıyan kervanlara ev sahipliği yapıyordu. Kureyş, Hindistan'ı Şam'la bağlayarak zenginleşti ve Beni Hanifa gibi kabileler, muhafızlar uyurken başkalarının kargolarını yağmaladı. Musonlarla yumuşayan Yemen, Roma'da altından daha değerli olan tütsü ve mür ("ağaçların gözyaşları") yetiştiriyordu. Orada Sabalılar Mareb barajı gibi barajlar inşa ettiler, ancak tarlaları bile seyrek yağan yağmurlara bağımlıydı ve altıncı yüzyıla gelindiğinde, barajlar yıkıldıktan sonra verimsiz hale geliyordu. 

Araplar deniz kıyısında farklı bir yaşam sürüyordu. Kıyı kabileleri – Basra Körfezi'ndeki Beni Abdülkaylar, Kızıldeniz sakinleri – balıkçılıkla uğraşıyordu. Palmiye veya tik ağacından örülmüş yelkenli teknelerle sardalya, ton balığı ve uskumru avlıyorlardı. Küçük balıkları kurutuyor, büyüklerini ise tuzla işliyorlardı. İnci onların hazinesiydi: Bahreyn'deki dalgıçlar istiridyelerden inci çıkarıp İran ve Hindistan'a satıyorlardı. Şair el-Mutalammis'in yazdığı gibi "deniz kurtları" olan köpekbalıkları ağlarla yakalanıyor, yağları lamba yağı olarak kullanılıyor, av kalitesi düşükse etleri nadiren yeniyordu. Çiğ tadı ve sıcakta çabuk bozulması köpekbalıklarını temel besin maddesi değil, yedek bir seçenek haline getiriyordu. Balıkçılık kıyıyı besliyordu, ancak özünü değiştirmiyordu: fazlalık yoktu. Çölde olduğu gibi burada da doğanın sağladığını alıyorlardı, yetiştirebildiklerini değil. 

İklim her şeyi belirliyordu. Bir deve bir tarladan daha değerliydi, hurma tahıldan daha güvenilirdi ve balık temel besin maddesi değil, ek bir gıdaydı. Avrupa ve Asya nehirler üzerine şehirler kurarken, Arabistan göçebelik, ticaret ve ara sıra avlanarak yaşıyordu. Bu onlara güç (hareketlilik, dayanıklılık) kazandırdı, ancak aynı zamanda zayıflık da getirdi: bölünmüşlük, kara ve denizin kaprislerine bağımlılık. 

Altıncı yüzyılda Arap aileleri asabiyye yani kan bağıyla bir arada tutuluyordu. Ataerkillik katıydı: Ailenin şeyhi yönetir, oğullar itaat eder, kadınlar ise çocuk doğururdu. Evlilikler ve çocuklar kaderlerini belirlerdi. 

Aişe (Allah ondan razı olsun) cahiliye evliliklerinin dört türünü şöyle tarif etmiştir[8] : olağan evlilik – mehirli evlilik; istibde – kadın “güçlü soy” için yabancı bir erkekle evlenirdi; grup evliliği – on erkekle birden evlilik, kadın “babayı” seçerdi; fuhuş – evde bir bayrak olurdu, kaif babalığı belirlerdi. Zenginler saymadan eş alırlardı: Abdülmuttalib'in on kadar eşi vardı [9] . Muta – geçici bir birliktelik – tüccarlar içindi. Yemen'de kocalar toprak sahibi eşleriyle birlikte yaşarlardı. Aişe şöyle ekledi: “Birden kız kardeşlerle evlendiler, babalarının dul eşlerini aldılar”[10] . 

Erkekler savaş açardı, ama kadınlar da gösterişliydi: Hatice (Allah ondan razı olsun) kervanlara hükmederdi, el-Hansa [11] intikamdan bahsederdi. Fakir kadınlar kocalarının önünde eğilirdi. Sadakatsizlik ölüm veya sürgün anlamına geliyordu. Erkek çocuklara beş yaşından itibaren mızrak kullanmayı öğretilirdi – kabile savaşçıları. Kız çocuklarına ise dokuma öğretilirdi. Kız çocuklarının öldürülmesi (wa'd) sadece açlıktan kaynaklanmıyordu: Yaşlı bir kadının boşanmış olarak geri dönmesinin utancı, Kureyş'te [12] olduğu gibi, genç kızlarını gömmelerine yol açabilirdi . Zenginler kızlarını korurdu: onları bir müttefikle evlendirmek güç anlamına geliyordu [13] . 

Altıncı yüzyılda, Arap Yarımadası'ndaki Araplar ruhlar ve putlar arasında yaşıyorlardı, ancak inançları çeşitlilik gösteriyordu. Merkezde, dünyanın yaratıcısı olan Yüce Tanrı Allah vardı. Mekke'deki Kureyş, efsanelerine göre göksel bir hediye olan Kara Taş'ın bulunduğu Kâbe'nin efendisi olarak ona saygı duyuyordu. "Allah ve Evi adına yemin ederim ki" diye yemin ediyorlardı [14] . Ancak Allah uzaktaydı: ona doğrudan yaklaşmıyorlardı. Bunun yerine, "kızlarına" -putlara- dua ediyorlardı. El-Lat, el-Uzza ve Manat, Allah'tan gelen tanrıçalar olarak kabul ediliyordu. Nakhla'daki El-Uzza güç, deniz kıyısındaki Manat kader, Taif'teki El-Lat ise bereket anlamına geliyordu. İbn el-Kalbi bunlara başlıcaları diyor [15] , ancak başkaları da vardı: Kureyş için Hubal savaş, güneydeki Wadd ise su anlamına geliyordu. Kur'an şöyle meydan okuyor: "El-Lat'ı, El-Uzza'yı ve üçüncü Manat'ı gördünüz mü?" (Kuran, 53:19–20). İlginçtir ki, el-Lat zamanın derinliklerinden gelmiş olabilir: Babil'deki kazılarda güneşle ilişkilendirilen tanrıça Lat'tan bahsediliyor. Ancak İbn Abbas aksini düşünüyordu: Hacılara et suyu (sawik) ikram eden dindar bir adamdı ve ölümünden sonra tanrılaştırıldı [16] . 

Melekler ayrıca Allah'ın kızları olarak da adlandırılırdı; yağmuru getiren veya kaderi fısıldayan ruhlar. El-Uzza bazen onlarla birleşirdi. Kur'an bunu reddeder: "O'nun kızları mı var, sizin de oğullarınız mı?"[17] (Kur'an, 52:39). Bu fikir Perslerden veya Yathrib Yahudilerinden gelmiş olabilir. 

Araplar dirilişe veya Kıyamet Günü'ne inanmıyorlardı. Aralarında, özellikle şairler ve Bedeviler arasında, her şeyi yiyip bitiren kör bir güç olarak zaman (dahr) yaygındı. Tarifa ibn al-Abd al-Barr: “Zaman bizi mahvetti” [18] . Ölüm sondur, cennet yok, cehennem yok. Dahr, Pers kötümserliğinden veya Babil'in ebediyet mitlerinden kaynaklanmış olabilir. Kur'an bunu kınamaktadır: “Onlar derler ki: ‘Sadece bu hayat vardır ve zaman (dahr) bizi mahveder’” [19] (Kur'an, 45:24). Ancak diğerleri ruhlar veya ahiret hayatı umuyorlardı - belirsiz bir şekilde, sistemsiz. 

Necran'daki Hristiyanlar Mesih'e dua ettiler. Piskoposları Abdülmesih, Dhu Nuvas'ın 523 yılında Yahudiliğe geçmeyi reddettikleri için onları yakmasına kadar kiliseler inşa etti [20] . Yathrib ve Hayber'deki Yahudiler -Benu Kaynuka, Beni Nadir ve Beni Kurayza- Tevrat'a saygı gösterdiler, Mesih'i (Maşiyye) beklediler ve dirilişe inandılar. Bu düşünceleri putperest komşularını rahatsız etti [21].

Kabe'nin kökeni ve Mekke'nin konumu
Altıncı yüzyılda, Mekke'de Arapları birleştiren taş bir küp olan Kâbe yükseliyordu. Tarihi İbrahim ve oğlu İsmail ile başlar. Kur'an şöyle anlatır: İbrahim, Allah'ın emriyle İsmail ve Hacer'i çorak bir vadiye götürdü. "Rabbimiz, ben soyumdan bazılarını, ekin olmayan bir vadide, Kutsal Evinin yakınında yerleştirdim" diye dua etti (Kur'an 14:37). Birlikte Kâbe'yi tevhidin ilk tapınağı olarak inşa ettiler. İbn Hişam şöyle açıklıyor: İbrahim inşa etti, İsmail taşları taşıdı ve Allah'tan bir hediye olan Kara Taş, ahdin bir işareti oldu [22]. Hacer, oğlu için su ararken Safa ve Merve arasında koştu ve sonunda Zemzem kuyusu açıldı [23] . İncil de benzer bir hikaye anlatır: İsmail ile birlikte Paran çölüne sürgün edilen Hacer, Allah'tan bir kuyu aldı [24]. Yahudiler Paran Çölü'nü Sina Yarımadası'nda bir yer olarak kabul ederler. Ancak Müslüman geleneği, buranın Hicaz'da bulunduğunu savunur. 

5. yüzyılın sonlarında Mekke (Yaklaşık yeniden yapılandırma) 

Altıncı yüzyıla gelindiğinde, Kâbe merkez haline gelmişti. İsmail'in Beni Haşim soyundan gelen Kureyş, Mekke'yi kontrol ediyordu. Kâbe'nin anahtarlarını koruyor ve Kara Taş'a ve 360 ​​puta (Hubal, el-Lat ve el-Uzza) yolculuk eden hacılardan haraç topluyorlardı. 

Yemen'den Suriye'ye ve Hindistan'dan Mısır'a gelen kervanlar Kureyş'i tütsü, ipek ve kölelerle besliyordu. Güçleri Dar el-Nadwa'daki konsey ve Beni Sakif ve Havazin kabileleriyle yapılan anlaşmalara dayanıyordu [25]. 

Mekke dini açıdan kutsal bir yerdi. Kureyş, Allah'ı yaratıcı olarak yüceltti, ancak putlara taptı. Kur'an şöyle kınar: "Onlara ancak Allah'a yaklaşmamız için tapıyoruz" [26]. Kurbanlar, oklarla fal bakma, Kabe'nin çıplak tavafı cahiliye döneminin gelenekleridir [27] . Necran'ın Hristiyanları Mesih'e, Yathrib'in Yahudileri Tevrat'a seslendi, ancak Kureyş putlara bağlı kaldı. 5. yüzyılın sonlarında Mekke. (Yaklaşık yeniden yapılandırma) 

Mekke nüfusu: kabileler, bölgeler, sayılar ve coğrafi konum
Altıncı yüzyılda Mekke, çorak Hicaz Vadisi'nde küçük bir şehirdi, ancak önemi büyüklüğünün ötesine geçiyordu. Coğrafi olarak, deniz seviyesinden 277 metre yükseklikte, Kızıldeniz'e 73 km uzaklıkta, batıda Jabal Ajyad (407 m), Abu Qubays (372 m), Quwaykian (427 m) ve kuzeydoğuda Hira (634 m) dağlarıyla çevriliydi [28] . Kurak ve dar olan İbrahim Vadisi, nadir yağan yağmurlar ve Zemzem kuyusuyla besleniyordu ve bu da Mekke'yi Yemen'den Suriye'ye ve Hindistan'dan Mısır'a uzanan kervan yollarında bir vaha haline getiriyordu. 

Mekke halkı, Kureyş'in egemen olduğu kabilelere bölünmüştü. İsmail'den Adnan aracılığıyla gelen Kureyşliler, 10 kabileye ayrılıyordu: Beni Haşim, Beni Emevi, Beni Nafal, Beni Abdülder ve diğerleri [29] . Geleceğin Peygamberi Muhammed'in kabilesi olan Beni Haşim, Kâbe'nin koruyucularıydı ve Beni Emeviler tüccarlardı. Kureyş'in sayısı tam olarak bilinmiyor: tahminler 2-3 bin [30] ile 20 bin [31] arasında değişiyor , ancak son rakam tartışmalı ve muhtemelen abartılıdır. Kureyş'in yanı sıra, Taif'ten Beni Sakif, doğudan Havazin ve Yemen'den güneyden gelenler, Zemzem yakınlarına yerleşen Cürhumiler gibi kabileler de yaşıyordu [32] . 6. yüzyılda Mekke'nin toplam nüfusu, göçebeler ve misafirler dahil olmak üzere 5-10 bin olabilir, ancak kesin bir veri yoktur. 

Mekke'nin semtleri Kâbe'nin etrafında toplanmıştı. Merkezde, tapınak ve putların bulunduğu kutsal bir alan olan Haram vardı; burada soylular ve rahipler yaşıyordu. Çevresinde ise kabile mahalleleri bulunuyordu: kuzey yamacında Beni Haşim, ticaret yollarına daha yakın olan Beni Emevi. Fakirler ve yabancılar ise daha sonra pazarların geliştiği dış mahallelerde toplanmıştı [33] . Dağlardan geçen dört geçit Mina, Taif, Medine ve Yemen'e uzanarak şehri dış dünyayla birleştiriyordu. 

Kureyş, Dar al-Nadwa'daki bir konsey aracılığıyla ticareti ve hacı kontrol ediyordu. Güçleri, ticaret yollarının ve Zemzem nehrinin kesiştiği noktada arttı, ancak çevredeki kabileler (Havazin ve Gazaniler) nüfuz için mücadele etti. Mekke, asabiye ve putların Arapları birleştirdiği bir merkezdi. 

Altıncı yüzyılda dünya, vahyi tamamlayacak olan son peygamberin gelişinin önsezisiyle doluydu. Yahudiler için bu beklenti, mesihçi özlemlere dayanıyordu. MS 70'te İkinci Tapınağın yıkılmasından sonra, Yathrib (gelecekteki Medine) ve Hayber dahil olmak üzere Yahudi toplulukları, İsrail'i yeniden kuracak olan Davud soyundan bir kral olan Mesih'i bekliyorlardı. Tarihçi Flavius ​​​​Yusuf (Yahudilerin Eski Eserleri, Kitap 18, Bölüm 1), birinci yüzyılın mesihçi coşkusunu kaydeder ve Talmud (Sanhedrin, 97a) gibi haham metinleri, görünümü tövbeye bağlı olan bir "Davud oğlu"ndan bahseder [34] . 6. yüzyılda bu beklenti kaybolmadı: Yathrib Yahudileri bir kurtarıcı umuyorlardı ve bu, daha sonra Muhammed ﷺ'e karşı tutumlarına yansıdı [35] . 

Najran'daki Hristiyanlar İkinci Gelişi veya Tesellici'yi bekliyorlardı. İsa, “Size başka bir Tesellici vereceğim” (Yuhanna 14:16), “Ben gitmezsem, O gelmeyecektir” (Yuhanna 16:7) dedi [36] . Kutsal Ruh İsa ile birlikteydi (Luka 3:22), ancak Hristiyanlar bunu yeni bir olgu olarak gördüler—Pentekost'tan sonra herkes için Ruh (Elçilerin İşleri 2:1-4). Barnabas İncili (16. yüzyıl), Tesellici'yi Ahmed olarak adlandırır: “Benden sonra İsmail ailesinden Ahmed gelecek” (bölüm 44) [37] . 

Modern Yahudilik ve Hristiyanlık bunu reddeder. Yahudilik, Mesih'in henüz gelmediğine inanır: "Dünya kurtarılmadı, Tapınak yeniden inşa edilmedi," diye yazarlar hahamlar (Rambam, Mişne Tora, Krallar Kanunları, 11:1) [38] . Hristiyanlık, Parakletos'u bir peygamber değil, Kutsal Ruh olarak görür: "Bu, Pentekost'ta vahyedilen Tanrı'nın Ruhudur" (Elçilerin İşleri, 2:1-4), diye iddia eder Katolik ve Ortodoks gelenekleri. Barnabas İncili sahtekarlık olarak reddedilir: el yazmaları 16. yüzyıla kadar uzanır ve Avrupa'da daha sonra ortaya çıkan jübilelerden bahsedilmesi gibi anakronizmlerle dolu olduğu iddia edilir [39] . 

Tarihsel olarak, altıncı yüzyılda bir peygamber beklentisi gerçekti. Zayd ibn Amr gibi tek tanrıcı Arap Hanifler, “İbrahim’in dinini” arıyorlardı (İbn Hişam, Sira, cilt 1, s. 99) [40] . Şair Emevi ibn Ebu Sal bir elçinin geleceğini öngörmüştü [41] . Necran’daki Yahudiler ve Hristiyanlar kehanetlerin sonu hakkında tartışıyorlardı ve putperestler değişimi bekliyorlardı. Putperestliğin merkezi olan Mekke, önseziyle kaynıyordu ve bu önsezi Muhammed ﷺ ile gerçekleşti. 

******