Tevkîfî, "insan aklı ve içtihadıyla değil, Allah’ın bildirmesi ve emretmesiyle sabitleşmiş" anlamına gelir.
Mevcut mushaflardaki sure ve ayet sıralaması, İslam alimlerinin büyük çoğunluğuna göre Allahu Teala'nın emriyle, bizzat Hz. Muhammed (s.a.v.) döneminde, vahye dayalı olarak (tevkîfî) belirlenmiştir.
Bu sıralamanın kitap (mushaf) haline getirilerek kurumsallaşması süreci ise şu tarihi aşamalarla sağlanmıştır:
1. Sıralamanın Belirlenmesi (Hz. Muhammed Dönemi)
Kur'an-ı Kerim ayetleri indikçe, Cebrail (a.s.) hangi ayet ve surenin nereye yerleştirileceğini bizzat Hz. Peygamber’e bildirmiştir. Hz. Peygamber de vahiy kâtiplerine ayetleri bu sıraya göre yazdırmıştır. Peygamberimiz ve Cebrail, her yılın Ramazan ayında o zamana kadar inen ayetleri bu özel sıralama ile karşılıklı okumuşlardır (mukabele). Peygamberimizin vefat ettiği yılın Ramazan ayında bu okuma iki kez tekrarlanmış ve Kur'an'ın mevcut tilavet (mushaf) sırasına son şekli verilmiştir.
Bunu biraz da açarsak
Ayetlerin ve Surelerin Diziliş Biçimi (Tevkîfî Düzen)
İslam alimlerinin büyük çoğunluğuna göre Kur'an'daki hem ayetlerin kendi içindeki dizilimi hem de surelerin ardı ardına gelişi bizzat Hz. Peygamber (s.a.v.) vasıtasıyla, Allah'ın emriyle belirlenmiştir:
• İlahi Talimat: Cebrail (a.s.), Peygamberimize bir ayet getirdiğinde onun hangi sureye ait olduğunu ve o surenin hangi ayetinden sonra veya önce yazılması gerektiğini açıkça bildirirdi.
• Vahiy Katipleri: Hz. Peygamber de bu ilahi talimatı Zeyd b. Sâbit gibi Vahiy Katiplerine söyler, onlar da ayeti tam olarak işaret edilen o noktaya yerleştirerek yazarlardı.
• Son Kontrol (Arza): Peygamberimiz vefat ettiği yılın Ramazan ayında, Cebrail (a.s.) ile bir araya gelerek Kur'an'ı bugün mushafta okuduğumuz bu nihai tevkîfî sıralamasıyla karşılıklı olarak iki kez baştan sona okumuşlar (mukabele/arza) ve dizilişi mühürlemişlerdir.
Bu sıralamanın kitap (mushaf) haline getirilerek kurumsallaşması süreci ise şu tarihi aşamalarla sağlanmıştır:
1. Sıralamanın Belirlenmesi (Hz. Muhammed Dönemi)
Kur'an-ı Kerim ayetleri indikçe, Cebrail (a.s.) hangi ayet ve surenin nereye yerleştirileceğini bizzat Hz. Peygamber’e bildirmiştir. Hz. Peygamber de vahiy kâtiplerine ayetleri bu sıraya göre yazdırmıştır. Peygamberimiz ve Cebrail, her yılın Ramazan ayında o zamana kadar inen ayetleri bu özel sıralama ile karşılıklı okumuşlardır (mukabele). Peygamberimizin vefat ettiği yılın Ramazan ayında bu okuma iki kez tekrarlanmış ve Kur'an'ın mevcut tilavet (mushaf) sırasına son şekli verilmiştir.
Bunu biraz da açarsak
Ayetlerin ve Surelerin Diziliş Biçimi (Tevkîfî Düzen)
İslam alimlerinin büyük çoğunluğuna göre Kur'an'daki hem ayetlerin kendi içindeki dizilimi hem de surelerin ardı ardına gelişi bizzat Hz. Peygamber (s.a.v.) vasıtasıyla, Allah'ın emriyle belirlenmiştir:
• İlahi Talimat: Cebrail (a.s.), Peygamberimize bir ayet getirdiğinde onun hangi sureye ait olduğunu ve o surenin hangi ayetinden sonra veya önce yazılması gerektiğini açıkça bildirirdi.
• Vahiy Katipleri: Hz. Peygamber de bu ilahi talimatı Zeyd b. Sâbit gibi Vahiy Katiplerine söyler, onlar da ayeti tam olarak işaret edilen o noktaya yerleştirerek yazarlardı.
• Son Kontrol (Arza): Peygamberimiz vefat ettiği yılın Ramazan ayında, Cebrail (a.s.) ile bir araya gelerek Kur'an'ı bugün mushafta okuduğumuz bu nihai tevkîfî sıralamasıyla karşılıklı olarak iki kez baştan sona okumuşlar (mukabele/arza) ve dizilişi mühürlemişlerdir.
Mushaf Sıralamasının Mantığı ve Gruplandırılması
Kur'an-ı Kerim kronolojik (tarihsel) sıraya göre değil, edebi, pedagojik ve ilahi bir hikmet dengesine göre sıralanmıştır. Bu dizilimde sureler genel olarak uzundan kısaya doğru şu 5 ana grupta tasnif edilmiştir:
1. Fâtiha (Başlangıç): Kur'an'ın bir nevi özetidir, nüzul sırasına göre 5. sırada inmiş olmasına rağmen kitabın en başına yerleştirilmiştir.
2. Es-Seb'u't-Tıvâl (Yedi Uzun Sure): Fâtiha'dan sonra gelen ve Kur'an'ın en uzun hacimli sureleridir. (Bakara, Âl-i İmrân, Nisâ, Mâide, En'âm, A'râf ve Tevbe/Enfâl).
3. El-Mîûn: Ayet sayısı 100 ve 100'e yakın olan surelerdir.
4. El-Mesânî: Ayet sayısı 100'den az olan ve Mîûn grubundan sonra gelen surelerdir.
5. El-Mufassal: Kur'an'ın son bölümlerini oluşturan, araları sık sık Besmele ile bölünmüş nispeten kısa surelerdir. Kendi içinde de uzun (Tıvâl), orta (Evsat) ve kısa (Kısâr - örn: İhlas, Felak, Nas) mufassallar olarak ayrılır.
2. Kitap Haline Getirilmesi (Hz. Ebû Bekir Dönemi)
Peygamberimizin vefatından sonra, Yemâme Savaşı'nda çok sayıda hafızın şehit düşmesi üzerine Hz. Ebû Bekir'in emriyle Kur'an'ın bir araya getirilmesi kararlaştırılmıştır. Vahiy kâtibi Zeyd bin Sâbit başkanlığında kurulan bir komisyon, dağınık durumdaki yazılı malzemeleri ve hafızların ezberlerini bir araya getirerek ilk resmi tek ciltlik Kur'an metnini (Suhuf / İlk Mushaf) oluşturmuştur.
3. Çoğaltılması ve Ortak Düzenin Sağlanması (Hz. Osman Dönemi)
İslam coğrafyasının genişlemesiyle birlikte okuma farklılıklarının (kıraat ayrılıklarının) önüne geçmek amacıyla Hz. Osman, yine Zeyd bin Sâbit başkanlığında (Abdullah bin Zübeyr, Saîd bin Âs ve Abdurrahman bin Hâris'ten oluşan) bir komisyon kurdurmuştur. Bu komisyon, Hz. Ebû Bekir döneminde toplanan ana nüshayı esas alarak Kur'an'ı çoğaltmış ve İslam merkezlerine göndermiştir. Bugün yeryüzünde okunan tüm mushaflar, Hz. Osman döneminde çoğaltılan bu nüshaların sıralaması ve imlası ile tamamen aynıdır.
Nüzul Sırası ile Mushaf Sırası Arasındaki Fark (Örnek)
Mevcut sıralama ile iniş sırası arasındaki devasa farkı birkaç örnekle somutlaştırabiliriz:
Sure Adı Nüzul (Kronolojik İniş) Sırası Mushaf (Peygamberimizin Belirttiği) Sıra
Alak Suresi İlk 5 ayeti 1. sırada inmiştir Peygamberimizin buyurmasıyla 96. sıraya yerleştirilmiştir.
Kur'an-ı Kerim kronolojik (tarihsel) sıraya göre değil, edebi, pedagojik ve ilahi bir hikmet dengesine göre sıralanmıştır. Bu dizilimde sureler genel olarak uzundan kısaya doğru şu 5 ana grupta tasnif edilmiştir:
1. Fâtiha (Başlangıç): Kur'an'ın bir nevi özetidir, nüzul sırasına göre 5. sırada inmiş olmasına rağmen kitabın en başına yerleştirilmiştir.
2. Es-Seb'u't-Tıvâl (Yedi Uzun Sure): Fâtiha'dan sonra gelen ve Kur'an'ın en uzun hacimli sureleridir. (Bakara, Âl-i İmrân, Nisâ, Mâide, En'âm, A'râf ve Tevbe/Enfâl).
3. El-Mîûn: Ayet sayısı 100 ve 100'e yakın olan surelerdir.
4. El-Mesânî: Ayet sayısı 100'den az olan ve Mîûn grubundan sonra gelen surelerdir.
5. El-Mufassal: Kur'an'ın son bölümlerini oluşturan, araları sık sık Besmele ile bölünmüş nispeten kısa surelerdir. Kendi içinde de uzun (Tıvâl), orta (Evsat) ve kısa (Kısâr - örn: İhlas, Felak, Nas) mufassallar olarak ayrılır.
2. Kitap Haline Getirilmesi (Hz. Ebû Bekir Dönemi)
Peygamberimizin vefatından sonra, Yemâme Savaşı'nda çok sayıda hafızın şehit düşmesi üzerine Hz. Ebû Bekir'in emriyle Kur'an'ın bir araya getirilmesi kararlaştırılmıştır. Vahiy kâtibi Zeyd bin Sâbit başkanlığında kurulan bir komisyon, dağınık durumdaki yazılı malzemeleri ve hafızların ezberlerini bir araya getirerek ilk resmi tek ciltlik Kur'an metnini (Suhuf / İlk Mushaf) oluşturmuştur.
3. Çoğaltılması ve Ortak Düzenin Sağlanması (Hz. Osman Dönemi)
İslam coğrafyasının genişlemesiyle birlikte okuma farklılıklarının (kıraat ayrılıklarının) önüne geçmek amacıyla Hz. Osman, yine Zeyd bin Sâbit başkanlığında (Abdullah bin Zübeyr, Saîd bin Âs ve Abdurrahman bin Hâris'ten oluşan) bir komisyon kurdurmuştur. Bu komisyon, Hz. Ebû Bekir döneminde toplanan ana nüshayı esas alarak Kur'an'ı çoğaltmış ve İslam merkezlerine göndermiştir. Bugün yeryüzünde okunan tüm mushaflar, Hz. Osman döneminde çoğaltılan bu nüshaların sıralaması ve imlası ile tamamen aynıdır.
Nüzul Sırası ile Mushaf Sırası Arasındaki Fark (Örnek)
Mevcut sıralama ile iniş sırası arasındaki devasa farkı birkaç örnekle somutlaştırabiliriz:
Sure Adı Nüzul (Kronolojik İniş) Sırası Mushaf (Peygamberimizin Belirttiği) Sıra
Alak Suresi İlk 5 ayeti 1. sırada inmiştir Peygamberimizin buyurmasıyla 96. sıraya yerleştirilmiştir.
Fatiha Suresi tamamı 5. sırada inmiştir 1. sıraya (Açılış suresi) olarak yerleştirilmiştir.
Bakara Suresi 87. sırada (Medine döneminde) inmiştir 2. sıraya yerleştirilmiştir.
Nas Suresi 21. sırada inmiştir 114. sırada (Kur'an'ın en son suresi) olarak yerleştirilmiştir.
Bakara Suresi 87. sırada (Medine döneminde) inmiştir 2. sıraya yerleştirilmiştir.
Nas Suresi 21. sırada inmiştir 114. sırada (Kur'an'ın en son suresi) olarak yerleştirilmiştir.
Bu Sıralamanın Temel Hikmeti Nedir?
Eğer Kur'an kronolojik sırayla dizilseydi, tamamen tarihsel bir günlük veya dönem kitabı gibi algılanabilirdi. Ancak tevkîfî sıralama sayesinde, Mekke dönemindeki inanç/ahlak ayetleri ile Medine dönemindeki hukuk/toplum ayetleri harmanlanmış, her çağdaki insanın eşzamanlı olarak hem kalbine hem aklına hem de toplumsal düzenine hitap eden evrensel, mucizevi ve edebi bir bütünlük oluşturulmuştur.
Eğer Kur'an kronolojik sırayla dizilseydi, tamamen tarihsel bir günlük veya dönem kitabı gibi algılanabilirdi. Ancak tevkîfî sıralama sayesinde, Mekke dönemindeki inanç/ahlak ayetleri ile Medine dönemindeki hukuk/toplum ayetleri harmanlanmış, her çağdaki insanın eşzamanlı olarak hem kalbine hem aklına hem de toplumsal düzenine hitap eden evrensel, mucizevi ve edebi bir bütünlük oluşturulmuştur.
Özetle; Yazılanlardan anladığımıza göre, bugünkü mushafın sıralaması Allah Teala hazretlerinin emriyle olmuştur. Yani, surelerin ve ayetlerin yerleşimi bizzat Peygamber Efendimiz'e gelen vahiy ile (tevkîfî olarak) belirlenmiş; bu sıralamanın resmi kitap düzeni halinde korunup günümüze aktarılması ise Hz. Ebû Bekir ve Hz. Osman'ın görevlendirdiği sahabe komisyonları (başta Zeyd bin Sâbit) eliyle sağlanmıştır.
Yorumlar
Yorum Gönder