Nur Cemiyetinin Hezeyanı
Nur cemaati , önderleri Said-i Nursi'yi nasıl yücelteceklerini, ulvi bir insan konumuna getirmek için ne yapacaklarını şaşırdı. Bu kez Diyanet İşleri Eski Başkanı rahmetli Ömer Nasuhi Bilmen'i kullandılar.
Nur cemaatinin yayın organı olan Risale Haber adlı sitede yayınlanan "Diyanet İşleri eski Başkanı Ömer Nasuhi Bilmen'in Said Nursi hakkındaki gerçek görüşleri " başlıklı yazıda söz de Ömer Nasuhi Bilmen'in Said Nursi için Diyanet İşleri Başkanlığından istifa ettiği iddiasında bulunuldu.
Kim tarafından yazıldığı belli olmayan makalede (1) geçen Ömer Nasuhi Bimen'in yaşamından kesitler sunulduktan sonra yazar Vehbi Vakkasoğlu'na dayandırılarak :"Hocamız, Bediüzzaman'ın eserleri (Risale-i Nur) aleyhindeki bir rapora imza atmamak için Diyanet İşleri Başkanlığından istifa etmiş." denildi. Gerçeğin bu şekilde olmadığı , sadece bir ihtimal olarak Nur cemaati arasında geçen konuşmaların , gerçekmiş gibi okurlarına yansıtılması gerçeği bilenler tarafından komik karşılandı
Nur cemaatinin yayın organı olan Risale Haber adlı sitede yayınlanan "Diyanet İşleri eski Başkanı Ömer Nasuhi Bilmen'in Said Nursi hakkındaki gerçek görüşleri " başlıklı yazıda söz de Ömer Nasuhi Bilmen'in Said Nursi için Diyanet İşleri Başkanlığından istifa ettiği iddiasında bulunuldu.
Kim tarafından yazıldığı belli olmayan makalede (1) geçen Ömer Nasuhi Bimen'in yaşamından kesitler sunulduktan sonra yazar Vehbi Vakkasoğlu'na dayandırılarak :"Hocamız, Bediüzzaman'ın eserleri (Risale-i Nur) aleyhindeki bir rapora imza atmamak için Diyanet İşleri Başkanlığından istifa etmiş." denildi. Gerçeğin bu şekilde olmadığı , sadece bir ihtimal olarak Nur cemaati arasında geçen konuşmaların , gerçekmiş gibi okurlarına yansıtılması gerçeği bilenler tarafından komik karşılandı
Olay sadece burada bitmiyor. Yine aynı makalede Salih Okur'un , Ulemanın Gözüyle Bediüzzaman adlı eseri kaynak gösterilerek Ömer Nasuhi hocanın Bediüzzaman hakkında şu ifadeleri kullanıldığı iddiasına da yer verilmesi, nurcuların nasıl bir hayal gücü içinde olduklarını açıkça ortaya çıkartmaktadır.
Yazıda geçen konuşmalarda ilham almayı vahiy almaya eş derecede tutacak kadar değiştriebilen metin şöyle "Bediüzzaman'ın eserlerinde neden bu kadar te'sir olduğunu soran öğrencilerine şu cevabı vermiştir: "Evladım, biz müellifiz. Bir mevzuu araştırır, o husustaki bilgileri toplar, bir nizam içinde düzenler, yazarız. Fakat Bediüzzaman böyle değildir. O, ilhama mazhardır. Onun kulağına yukarıdan fısıldayan var. Biz ise, kendi emeğimizin mahsulünü, derleyip toplayıp yazıyoruz. Bu sebeple, bizimki böyle olur, onun ki de öyle olur." denmiştir
Yazıda geçen konuşmalarda ilham almayı vahiy almaya eş derecede tutacak kadar değiştriebilen metin şöyle "Bediüzzaman'ın eserlerinde neden bu kadar te'sir olduğunu soran öğrencilerine şu cevabı vermiştir: "Evladım, biz müellifiz. Bir mevzuu araştırır, o husustaki bilgileri toplar, bir nizam içinde düzenler, yazarız. Fakat Bediüzzaman böyle değildir. O, ilhama mazhardır. Onun kulağına yukarıdan fısıldayan var. Biz ise, kendi emeğimizin mahsulünü, derleyip toplayıp yazıyoruz. Bu sebeple, bizimki böyle olur, onun ki de öyle olur." denmiştir
Burada, sözde Nursi hazretlerinin "kulağına yukarıdan fısıldayan var" denilerek vahiy aldığı saçmalığı ortaya atılması bir yana bir de haşa Allah'a mekan idmst ederek "yukarıdaki" dedirtilmesi Bilmen hocanın, inancına, itikadına hakaret ve saygısızlıktır.
İşte gerçekler
Ömer Nasuhi Bilmen’in sırf Risale-i Nur aleyhindeki bir rapora imza atmamak için istifa ettiği iddiası tarihi olarak tam anlamıyla gerçeği yansıtmamaktadır. Nur cemaati dışındaki bağımsız akademik kaynaklar, resmi arşiv belgeleri ve dönemin şahitlikleri incelendiğinde, Bilmen'in 27 Mayıs 1960 askeri darbesi sonrasında üstlendiği Diyanet İşleri Başkanlığı görevinden ayrılmasının arkasında tek bir olay değil, askeri cuntanın (Milli Birlik Komitesi) dine müdahale ve reform dayatmalarına karşı gösterdiği genel ve ilkeli duruş yatmaktadır.
Tarihi arka plan ve istifanın gerçek nedenleri şu şekildedir:
1. İstifanın Ana Sebebi: Dinde Reform ve Türkçe Ezan Baskısı
27 Mayıs darbesinin ardından iş başına gelen askeri yönetim, Diyanet işleri Başkanlığı'nı kendi ideolojik çizgisine çekmek istemiştir. TDV İslam Ansiklopedisi ve Diyanet'in resmi personel arşiv belgeleri gibi Nur cemaati dışı kaynaklara göre Bilmen'i istifaya götüren başlıca süreçler şunlardır:
• Türkçe Ezan ve İbadet Dayatmaları: Cuntanın dinde reform yapılması, ezanın ve hutbelerin tamamen Türkçeleştirilmesi yönündeki siyasi baskılarına Ömer Nasuhi Bilmen kesin bir dille karşı çıkmış ve dini doğrulardan taviz vermeyeceğini belirtmiştir.
• "Bozulmayan Bir Dinde Reform Olmaz" Çıkışı: Bilmen hoca, o dönem basında ve hükümet çevrelerinde yürütülen "dinde reform" tartışmalarına karşı "İslam dininin reforma ihtiyacı yoktur, bozulmayan bir dinde reform yapılmaz" diyerek dik bir duruş sergilemiştir. Bu durum askeri hükümet ile bağları kopma noktasına getirmiştir.
2. Risale-i Nur ve Nurculuk Meselesinin Yeri Ne?
Nur cemaatinin yayınlarından olmayan kaynakları araştırarak Ömer Nasuhi Bilmen için söylenen "Evladım, biz müellifiz. Bir mevzuu araştırır, o husustaki bilgileri toplar, bir nizam içinde düzenler, yazarız. Fakat Bediüzzaman böyle değildir. O, ilhama mazhardır. Onun kulağına yukarıdan fısıldayan var. Biz ise, kendi emeğimizin mahsulünü, derleyip toplayıp yazıyoruz. Bu sebeple, bizimki böyle olur, onun ki de öyle olur." sözünün de gerçekleri yansıtmadığı, kendi aralarındaki gayriresmi sohbetlerde geçen ancak, doğrudan Ömer Nasuhi Bilmen’in kaleminden çıkmış resmi ve tahkikli birincil bir belgeye dayanmamaktadır. Sözün kökeni ve durumuna baktığımızda tespit edilen konuşmanın "Evladım, biz müellifiz... Bediüzzaman ise ilhama mazhardır..." şeklinde olduğudur.
"Onun kulağına yukarıdan fısıldayan var" şeklindeki ifade, halk arasında veya talebeler arasında dilden dile dolaşan bir sözlü tarih / hatırat rivayeti niteliğindedir. Ömer Nasuhi Bilmen’in kendi yazdığı telif eserlerinde, resmi raporlarında veya imzalı bir makalesinde bu cümlelerin tıpkı basım bir kaydı bulunmamaktadır. Dolayısıyla söz, Bilmen’in Bediüzzaman'ın tefsir ve telif metodunun kendininkinden farklı olduğunu vurgulamak için yaptığı gayriresmî bir benzetmenin aktarıla aktarıla günümüze ulaşmış versiyonu veya yakıştırmasıdır.. "Mürşit uçmaz, mürit uçurur" misali..
Salih Okur’un "Ulemanın Gözüyle Bediüzzaman" adlı eserinde bu ifadenin yer aldığı doğru olsa bile, sözün tarihsel ve bilimsel açıdan kesin bir "gerçek" olduğu tek başına kanıtlanamaz. Ayrıca, Salih Okur tarafından kaleme alınan ve Kayıhan Yayınları tarafından basılan bu çalışma, 120'den fazla İslam âliminin Bediüzzaman hakkındaki kanaatlerini, sözlü hatıralarını ve dilden dile aktarılan anlatılarını bir araya getiren derleme bir eserdir. Yani kitap bir "belge arşivi" değil, bir "şifahi (sözlü) tarih ve menkıbe" derlemesidir.
Ömer Nasuhi Bilmen'in bizzat kendi kaleme aldığı Hukuku İslamiye ve Istılahatı Fıkhiye Kamusu veya Büyük İslam İlmihali gibi devasa telif eserlerinde ya da resmi Diyanet İşleri Başkanlığı arşiv raporlarında bu cümleler geçmemektedir.
Kitapta geçen bu diyalog, Ömer Nasuhi Bilmen’in ders halkasında veya sohbet meclisinde bulunan öğrencilerinin (veya onları dinleyenlerin) yıllar sonra aktardığı bir öğrenci hatırasıdır. Salih Okur’un "Ulemanın Gözüyle Bediüzzaman" adlı derleme eserinde yer alan bu hatıra, köken olarak Nur cemaatinin önde gelen isimlerinden ve aynı zamanda Ömer Nasuhi Bilmen’in hemşehrisi olan Mehmed Kırkıncı Hocaefendi’nin şifahi şahitliğine (anlatımına) dayandırılmaktadır.
1. Birincil Nakil Kaynağı: Mehmed Kırkıncı (Kırkıncı Hoca)
Erzurumlu bir İslam âlimi ve Nur cemaatinin tanınmış hocalarından olan Mehmed Kırkıncı, memleketlisi olan Ömer Nasuhi Bilmen’i İstanbul’da bizzat ziyaret ettiğini anlatır. Ziyaret esnasında kendisine Bediüzzaman Said Nursi’nin ilmi seviyesini ve yazım metodunu sorduğunu belirtir. Kitapta alıntılanan "Biz müellifiz, o ise ilhama mazhardır..." cevabı, Bilmen’in doğrudan Mehmed Kırkıncı’ya yüz yüze söylediği bir sohbet hatırası olarak aktarılmaktadır.
2. Destekleyici Benzer Aktarımlar (Farklı Kelimelerle Anlatımlar)
Aynı hatıra, dönem dönem farklı nur talebelerinin veya araştırmacıların (örneğin Vehbi Vakkasoğlu gibi yazarların) Ömer Nasuhi Bilmen'in yakın çevresinden duydukları anlatımlarla da beslenmiştir. Nitekim hatıranın bazı varyantlarında cümle yapıları değişmekte; "Bizim yazdığımız kitaplar ondan bundan araştırma ile tetkik ve tahkik etmekle olur. Ama onun kalbine üflüyorlardı. O bizde yok." şeklinde daha farklı kelimelerle de rivayet edilmektedir.
Metodik Analiz: Bu Kaynak Ne Kadar Güvenilir?
Salih Okur, bu bilgiyi uydurmamış; cemaat içinde nesilden nesle aktarılan "şifahi (sözlü) tarih" kayıtlarını ve Kırkıncı Hoca'nın anlatımlarını referans almıştır. Ancak dinler tarihi, hadis usulü ve modern tarih metodolojisi açısından bu durum şuna tekabül eder:
• Söz, yazılı bir vesikaya (Ömer Nasuhi Bilmen’in kendi kaleminden çıkmış bir kitaba veya mektuba) dayanmaz.
• İki kişi arasında geçen gayriresmî bir sohbetin, yıllar sonra üçüncü şahıslar tarafından yazıya geçirilmesiyle (yani ikincil/üçüncül el kaynaklar üzerinden) kitaba taşınmıştır.
Dolayısıyla Salih Okur bu bilgiyi Mehmed Kırkıncı'nın sözlü şahitliğine dayandırarak aktarmaktadır. Cemaat literatüründe bu şahitlik "kesin doğru" kabul edilse de akademik ve tarafsız tarihçilik açısından "Ömer Nasuhi Bilmen'in bizzat onayladığı tescilli bir beyan" olarak değil, bir hatırat iddiası olarak değerlendirilir.
• Ömer Nasuhi Bilmen ile Bediüzzaman Said Nursi'nin Darü'l-Hikmeti'l-İslamiye dönemindeki belgeli ve resmi ilişkilerini ya da Bilmen'in Risale-i Nur aleyhindeki rapora imza atmama süreci
İşte gerçekler
Ömer Nasuhi Bilmen’in sırf Risale-i Nur aleyhindeki bir rapora imza atmamak için istifa ettiği iddiası tarihi olarak tam anlamıyla gerçeği yansıtmamaktadır. Nur cemaati dışındaki bağımsız akademik kaynaklar, resmi arşiv belgeleri ve dönemin şahitlikleri incelendiğinde, Bilmen'in 27 Mayıs 1960 askeri darbesi sonrasında üstlendiği Diyanet İşleri Başkanlığı görevinden ayrılmasının arkasında tek bir olay değil, askeri cuntanın (Milli Birlik Komitesi) dine müdahale ve reform dayatmalarına karşı gösterdiği genel ve ilkeli duruş yatmaktadır.
Tarihi arka plan ve istifanın gerçek nedenleri şu şekildedir:
1. İstifanın Ana Sebebi: Dinde Reform ve Türkçe Ezan Baskısı
27 Mayıs darbesinin ardından iş başına gelen askeri yönetim, Diyanet işleri Başkanlığı'nı kendi ideolojik çizgisine çekmek istemiştir. TDV İslam Ansiklopedisi ve Diyanet'in resmi personel arşiv belgeleri gibi Nur cemaati dışı kaynaklara göre Bilmen'i istifaya götüren başlıca süreçler şunlardır:
• Türkçe Ezan ve İbadet Dayatmaları: Cuntanın dinde reform yapılması, ezanın ve hutbelerin tamamen Türkçeleştirilmesi yönündeki siyasi baskılarına Ömer Nasuhi Bilmen kesin bir dille karşı çıkmış ve dini doğrulardan taviz vermeyeceğini belirtmiştir.
• "Bozulmayan Bir Dinde Reform Olmaz" Çıkışı: Bilmen hoca, o dönem basında ve hükümet çevrelerinde yürütülen "dinde reform" tartışmalarına karşı "İslam dininin reforma ihtiyacı yoktur, bozulmayan bir dinde reform yapılmaz" diyerek dik bir duruş sergilemiştir. Bu durum askeri hükümet ile bağları kopma noktasına getirmiştir.
2. Risale-i Nur ve Nurculuk Meselesinin Yeri Ne?
Nur cemaatinin yayınlarından olmayan kaynakları araştırarak Ömer Nasuhi Bilmen için söylenen "Evladım, biz müellifiz. Bir mevzuu araştırır, o husustaki bilgileri toplar, bir nizam içinde düzenler, yazarız. Fakat Bediüzzaman böyle değildir. O, ilhama mazhardır. Onun kulağına yukarıdan fısıldayan var. Biz ise, kendi emeğimizin mahsulünü, derleyip toplayıp yazıyoruz. Bu sebeple, bizimki böyle olur, onun ki de öyle olur." sözünün de gerçekleri yansıtmadığı, kendi aralarındaki gayriresmi sohbetlerde geçen ancak, doğrudan Ömer Nasuhi Bilmen’in kaleminden çıkmış resmi ve tahkikli birincil bir belgeye dayanmamaktadır. Sözün kökeni ve durumuna baktığımızda tespit edilen konuşmanın "Evladım, biz müellifiz... Bediüzzaman ise ilhama mazhardır..." şeklinde olduğudur.
"Onun kulağına yukarıdan fısıldayan var" şeklindeki ifade, halk arasında veya talebeler arasında dilden dile dolaşan bir sözlü tarih / hatırat rivayeti niteliğindedir. Ömer Nasuhi Bilmen’in kendi yazdığı telif eserlerinde, resmi raporlarında veya imzalı bir makalesinde bu cümlelerin tıpkı basım bir kaydı bulunmamaktadır. Dolayısıyla söz, Bilmen’in Bediüzzaman'ın tefsir ve telif metodunun kendininkinden farklı olduğunu vurgulamak için yaptığı gayriresmî bir benzetmenin aktarıla aktarıla günümüze ulaşmış versiyonu veya yakıştırmasıdır.. "Mürşit uçmaz, mürit uçurur" misali..
Salih Okur’un "Ulemanın Gözüyle Bediüzzaman" adlı eserinde bu ifadenin yer aldığı doğru olsa bile, sözün tarihsel ve bilimsel açıdan kesin bir "gerçek" olduğu tek başına kanıtlanamaz. Ayrıca, Salih Okur tarafından kaleme alınan ve Kayıhan Yayınları tarafından basılan bu çalışma, 120'den fazla İslam âliminin Bediüzzaman hakkındaki kanaatlerini, sözlü hatıralarını ve dilden dile aktarılan anlatılarını bir araya getiren derleme bir eserdir. Yani kitap bir "belge arşivi" değil, bir "şifahi (sözlü) tarih ve menkıbe" derlemesidir.
Ömer Nasuhi Bilmen'in bizzat kendi kaleme aldığı Hukuku İslamiye ve Istılahatı Fıkhiye Kamusu veya Büyük İslam İlmihali gibi devasa telif eserlerinde ya da resmi Diyanet İşleri Başkanlığı arşiv raporlarında bu cümleler geçmemektedir.
Kitapta geçen bu diyalog, Ömer Nasuhi Bilmen’in ders halkasında veya sohbet meclisinde bulunan öğrencilerinin (veya onları dinleyenlerin) yıllar sonra aktardığı bir öğrenci hatırasıdır. Salih Okur’un "Ulemanın Gözüyle Bediüzzaman" adlı derleme eserinde yer alan bu hatıra, köken olarak Nur cemaatinin önde gelen isimlerinden ve aynı zamanda Ömer Nasuhi Bilmen’in hemşehrisi olan Mehmed Kırkıncı Hocaefendi’nin şifahi şahitliğine (anlatımına) dayandırılmaktadır.
1. Birincil Nakil Kaynağı: Mehmed Kırkıncı (Kırkıncı Hoca)
Erzurumlu bir İslam âlimi ve Nur cemaatinin tanınmış hocalarından olan Mehmed Kırkıncı, memleketlisi olan Ömer Nasuhi Bilmen’i İstanbul’da bizzat ziyaret ettiğini anlatır. Ziyaret esnasında kendisine Bediüzzaman Said Nursi’nin ilmi seviyesini ve yazım metodunu sorduğunu belirtir. Kitapta alıntılanan "Biz müellifiz, o ise ilhama mazhardır..." cevabı, Bilmen’in doğrudan Mehmed Kırkıncı’ya yüz yüze söylediği bir sohbet hatırası olarak aktarılmaktadır.
2. Destekleyici Benzer Aktarımlar (Farklı Kelimelerle Anlatımlar)
Aynı hatıra, dönem dönem farklı nur talebelerinin veya araştırmacıların (örneğin Vehbi Vakkasoğlu gibi yazarların) Ömer Nasuhi Bilmen'in yakın çevresinden duydukları anlatımlarla da beslenmiştir. Nitekim hatıranın bazı varyantlarında cümle yapıları değişmekte; "Bizim yazdığımız kitaplar ondan bundan araştırma ile tetkik ve tahkik etmekle olur. Ama onun kalbine üflüyorlardı. O bizde yok." şeklinde daha farklı kelimelerle de rivayet edilmektedir.
Metodik Analiz: Bu Kaynak Ne Kadar Güvenilir?
Salih Okur, bu bilgiyi uydurmamış; cemaat içinde nesilden nesle aktarılan "şifahi (sözlü) tarih" kayıtlarını ve Kırkıncı Hoca'nın anlatımlarını referans almıştır. Ancak dinler tarihi, hadis usulü ve modern tarih metodolojisi açısından bu durum şuna tekabül eder:
• Söz, yazılı bir vesikaya (Ömer Nasuhi Bilmen’in kendi kaleminden çıkmış bir kitaba veya mektuba) dayanmaz.
• İki kişi arasında geçen gayriresmî bir sohbetin, yıllar sonra üçüncü şahıslar tarafından yazıya geçirilmesiyle (yani ikincil/üçüncül el kaynaklar üzerinden) kitaba taşınmıştır.
Dolayısıyla Salih Okur bu bilgiyi Mehmed Kırkıncı'nın sözlü şahitliğine dayandırarak aktarmaktadır. Cemaat literatüründe bu şahitlik "kesin doğru" kabul edilse de akademik ve tarafsız tarihçilik açısından "Ömer Nasuhi Bilmen'in bizzat onayladığı tescilli bir beyan" olarak değil, bir hatırat iddiası olarak değerlendirilir.
• Ömer Nasuhi Bilmen ile Bediüzzaman Said Nursi'nin Darü'l-Hikmeti'l-İslamiye dönemindeki belgeli ve resmi ilişkilerini ya da Bilmen'in Risale-i Nur aleyhindeki rapora imza atmama süreci
Darbe hükümeti, o dönemde Nurculuk hareketini "sapık bir akım" veya rejim düşmanı olarak göstermek amacıyla Diyanet'ten resmi bir aleyhte rapor ya da kitap neşredilmesini talep etmiştir.
• Ömer Nasuhi Bilmen, Bediüzzaman Said Nursi'yi bizzat Osmanlı dönemindeki Darülhikmeti'l-İslamiye yıllarından tanımakta ve ilmini takdir etmekteydi.
• Cuntanın, Nurculuk aleyhinde Diyanet adına bir yayın yapılması talebini "Halkı birbirine düşürecek ve Müslümanlar arasında fitne çıkaracak fetvalara/raporlara alet olmam" diyerek kesinlikle reddettiği doğrudur. İstifa neden olarak asla kullanılmamıştır
• Ancak bu talep, askeri yönetimin Diyanet'e yaptığı çok yönlü baskılardan sadece bir tanesidir. Bilmen'i doğrudan istifaya (ve emekliliğe) zorlayan süreç, bardağı taşıran dinde reform baskılarının ve kurum üzerindeki siyasi vesayetin bütünüdür.
Ömer Nasuhi Bilmen'in istifa mektubunun içeriği
Ömer Nasuhi Bilmen’in Diyanet İşleri Başkanlığından ayrılırken sunduğu resmi istifa dilekçesinde, askeri yönetimle (Milli Birlik Komitesi) yaşanan siyasi gerilimlere, dinde reform tartışmalarına veya Risale-i Nur raporuna dair açık bir ifade yer almamaktadır.
Dönemin resmi devlet arşivleri ve İstanbul Müftülüğü Kurumsal Kayıtları gibi Nur cemaati dışındaki bağımsız kaynaklar incelendiğinde, Bilmen'in dilekçesinde gerekçe olarak "sağlık sorunları" ve "yaş haddi" gibi tamamen bürokratik unsurları öne sürdüğü görülür.
Tarihi belgelere yansıyan dilekçe içeriği ve arkasındaki gerçekler şu şekildedir:
1. Resmi Mektubun (Dilekçenin) İçeriği
Ömer Nasuhi Bilmen, 6 Nisan 1961 tarihi itibarıyla yürürlüğe giren ayrılık mektubunda dönemin devlet usullerine sadık kalmıştır. Dilekçede özetle şu ifadelere yer verilmiştir:
• Uzun yıllar devlet kademelerinde (özellikle İstanbul Müftülüğü'nde) ifa ettiği hizmetlerin ardından, ilerleyen yaşı ve sağlık durumunun Diyanet İşleri Başkanlığı gibi yoğun ve yüksek mesai gerektiren bir makamı sürdürmesine elvermediği belirtilmiştir.
• Görevinden kendi isteğiyle affını talep etmiş, doğrudan bir "rest çekme" veya siyasi eleştiri cümlesi kurmadan emeklilik işlemlerinin başlatılmasını istemiştir.
2. Dilekçede Neden Gerçek Sebepler Yazmıyor?
Cumhuriyet tarihi boyunca bürokraside zoraki emeklilik veya baskıyla istifa süreçlerinde, devlet geleneği gereği kriz çıkarmamak adına resmi evraklara "sağlık" ve "görülen lüzum" gibi standart ibareler yazılması rutin bir uygulamadır.
• Ömer Nasuhi Bilmen de askeri cuntanın (Milli Birlik Komitesi) Türkçe ezan, dinde reform ve Nurculuk aleyhinde broşür basılması gibi baskılarından vazife yapamaz hale geldiği için istifaya zorlanmıştır.
• Dönemin şahitlerinden Rıza Çöllü hoca gibi isimlerin aktardığı hatıralara göre; Bilmen hoca baskılar karşısında çok daraldığında gayriresmi olarak etrafındakilere "Böyle zalimlerin emrinde vazife zillettir, istifa edeceğim" tepkisini gösterse de, resmiyete dökülen nihai mektup devleti yıpratmayacak diplomatik ve hukuki bir emeklilik dilekçesi olmuştur.
1. Resmi Mektubun (Dilekçenin) İçeriği
Ömer Nasuhi Bilmen, 6 Nisan 1961 tarihi itibarıyla yürürlüğe giren ayrılık mektubunda dönemin devlet usullerine sadık kalmıştır. Dilekçede özetle şu ifadelere yer verilmiştir:
• Uzun yıllar devlet kademelerinde (özellikle İstanbul Müftülüğü'nde) ifa ettiği hizmetlerin ardından, ilerleyen yaşı ve sağlık durumunun Diyanet İşleri Başkanlığı gibi yoğun ve yüksek mesai gerektiren bir makamı sürdürmesine elvermediği belirtilmiştir.
• Görevinden kendi isteğiyle affını talep etmiş, doğrudan bir "rest çekme" veya siyasi eleştiri cümlesi kurmadan emeklilik işlemlerinin başlatılmasını istemiştir.
2. Dilekçede Neden Gerçek Sebepler Yazmıyor?
Cumhuriyet tarihi boyunca bürokraside zoraki emeklilik veya baskıyla istifa süreçlerinde, devlet geleneği gereği kriz çıkarmamak adına resmi evraklara "sağlık" ve "görülen lüzum" gibi standart ibareler yazılması rutin bir uygulamadır.
• Ömer Nasuhi Bilmen de askeri cuntanın (Milli Birlik Komitesi) Türkçe ezan, dinde reform ve Nurculuk aleyhinde broşür basılması gibi baskılarından vazife yapamaz hale geldiği için istifaya zorlanmıştır.
• Dönemin şahitlerinden Rıza Çöllü hoca gibi isimlerin aktardığı hatıralara göre; Bilmen hoca baskılar karşısında çok daraldığında gayriresmi olarak etrafındakilere "Böyle zalimlerin emrinde vazife zillettir, istifa edeceğim" tepkisini gösterse de, resmiyete dökülen nihai mektup devleti yıpratmayacak diplomatik ve hukuki bir emeklilik dilekçesi olmuştur.
• Ömer Nasuhi Bilmen'in yerine gelen yönetimin Nurculuk raporu konusundaki tutumu
Ömer Nasuhi Bilmen'den hemen sonra gelen Diyanet yönetimi de tıpkı Bilmen gibi uzun süre Nurculuk aleyhine bir operasyona alet olmamak için direnmiş ve bu uğurda başkanını (Hasan Hüsnü Erdem) kaybetmiştir. Ancak en nihayetinde 1964 yılına gelindiğinde, askeri yönetimin Diyanet kadrolarını tamamen kontrol altına almasıyla birlikte kurum, tarihi misyonuna aykırı şekilde "Nurculuk aleyhindeki ilk resmi ve menfi yayını" basmak zorunda bırakılmıştır.
Ömer Nasuhi Bilmen'den hemen sonra gelen Diyanet yönetimi de tıpkı Bilmen gibi uzun süre Nurculuk aleyhine bir operasyona alet olmamak için direnmiş ve bu uğurda başkanını (Hasan Hüsnü Erdem) kaybetmiştir. Ancak en nihayetinde 1964 yılına gelindiğinde, askeri yönetimin Diyanet kadrolarını tamamen kontrol altına almasıyla birlikte kurum, tarihi misyonuna aykırı şekilde "Nurculuk aleyhindeki ilk resmi ve menfi yayını" basmak zorunda bırakılmıştır.
Özetle; Ömer Nasuhi Bilmen'in resmi istifa mektubu tamamen nizami bir emeklilik dilekçesidir; cunta yönetimine karşı gösterdiği asıl tarihi ve dik duruş mektubun satırlarında değil, makam odasında darbecilerin yüzüne karşı verdiği sözlü ret cevaplarında saklıdır.
Nur cemaati kaynakları bu haklı direnişi haklı olarak kendi perspektiflerinden "Risale-i Nur raporu yüzünden istifa etti" şeklinde sembolleştirmiş olsa da, tarafsız tarihi vesikalar Ömer Nasuhi Bilmen’in sadece bir rapora değil; ezanın Türkçeleştirilmesi, dinde reform dayatmaları ve siyasilerin Diyanet'i bir propaganda aracı olarak kullanmak istemesine karşı izzetli bir tavır alarak görevinden ayrıldığını ortaya koymaktadır.
Nurcuların, başta Risale-i Nur külliyatını Kur'an-ı Kerim'den daha değerli kılmaya çalışan çabaları, bunları okuyanın hesapsız cennete gireceğini, kabir azabından gelecek soruların bu külliyattan geleceğini söylemeleri, ahirete geçmiş önemli şahsiyetlerin söylemediğini söylemiş gibi göstermeleri, "Mürşit uçmaz, mürit uçurur" şeklinde hayallerini gerçekmiş gibi ortaya çıkarmaları, açıkça söylemeseler bile rahmetli Said-i Nursi'yi peygamberlik vasıflarının ötesine kadar çıkartma gayretleri sadece bir şirk çalışmasıdır.
Nur cemaati kaynakları bu haklı direnişi haklı olarak kendi perspektiflerinden "Risale-i Nur raporu yüzünden istifa etti" şeklinde sembolleştirmiş olsa da, tarafsız tarihi vesikalar Ömer Nasuhi Bilmen’in sadece bir rapora değil; ezanın Türkçeleştirilmesi, dinde reform dayatmaları ve siyasilerin Diyanet'i bir propaganda aracı olarak kullanmak istemesine karşı izzetli bir tavır alarak görevinden ayrıldığını ortaya koymaktadır.
Nurcuların, başta Risale-i Nur külliyatını Kur'an-ı Kerim'den daha değerli kılmaya çalışan çabaları, bunları okuyanın hesapsız cennete gireceğini, kabir azabından gelecek soruların bu külliyattan geleceğini söylemeleri, ahirete geçmiş önemli şahsiyetlerin söylemediğini söylemiş gibi göstermeleri, "Mürşit uçmaz, mürit uçurur" şeklinde hayallerini gerçekmiş gibi ortaya çıkarmaları, açıkça söylemeseler bile rahmetli Said-i Nursi'yi peygamberlik vasıflarının ötesine kadar çıkartma gayretleri sadece bir şirk çalışmasıdır.
(1) https://www.risalehaber.com/diyanet-isleri-eski-baskani-omer-nasuhi-bilmenin-said-nursi-hakkindaki-gercek-454933h.htm
Erol Kara -@dinierk
Yorumlar
Yorum Gönder