Yazımızın başlığında yer alan "Suudilere ve Umrecilere Allâh'tan (c.c) Uyarı" ifadesi yüzlerce yıl öncesinden Allah'ın uyarısı olarak Kur!anı Kerim'de yer alan ayeti kerimelerde görülebilmektedir. Genellikle dini sohbetlerde, İslami platformlarda veya sosyal medyada Mekke ve Medine'deki kutsal mekanların adabına uyulması, ibadetlerin ihlasla yapılması ve dünyevi gösterişten kaçınılması gerektiğine dair yapılan manevi hatırlatmaları olarak sığdırdığımız bu cünmlede herksin kendisine bir pay çıkartması gerekmektedir.
Suudi krallığının Harem-i Şerif içinde yaptığı uygulamalar, umrecilerin sürekli rahatsız edilmesi, her fırsatta umrecilerden ücret alacak şekilde uygulama çıkartmaları ve en önemlisi ihramsız tavaf alanına girilememesi, Haremin yanı başında yeni yapılan binalara yönlendirilenlerin bir çoğunun Kabe'yi görmeden evlerine dönmesi rahatsız edici boyutta olmaktadır. Genellikle yaşlı ve engelli insanların tavaf alanından uzak kalması, aşırı kalabalık ve yönlendirmeler nedeniyle tavaf alanına girilememesi artık sorun olarak görünmektedir. Kabe'ye gelip Kabe'yi görmeden dönmenin insanlara acı verdiğini belirtelim.
Giderek artan güvenlik önlemleri, sabrı taşan güvenlik elemanlarının zaman zaman şiddete varan eylemleri de ayrıca şikayet konusu olmaya başladı. Bunların yanı sıra nereye geldiğinin bilincinde olmayan insanların şiddete varan eylemleri, Kabe çevresindeki aşırı izdiham nedeniyle birbirlerine şiddet göstermeleri üzücü bir hal almaktadır. Bununla birlikte magazin sevdalısı insanların umre ibadeti sırasında sosyal medya için fotoğraf/video çekme (özellikle Kabe önünde canlı yayın veya selfie yapma) eğilimlerinin, ibadetin huşu ve ihlasına zarar verdiği platformlarda eleştiri konusu olmakatdır.
Oysa, Mekke ve Medine'de geçirilen vakitlerin magazinleştirilmemesi, oraların turistik bir gezi alanı değil, tövbe ve ibadet yeri olduğunun hatırlatılması elzem hale gelmiştir.
Kutsal toprakların muhafazası, hacı ve umrecilere yönelik hizmetlerin ticari bir kaygıdan ziyade Allah rızası için yapılması gerektiği, ayrıca bölgedeki hızlı modernleşme ve eğlence sektörünün genişlemesine karşı dini hassasiyet taşıyanların yaptığı manevi ikazlar duyulmaz oldu.
Tüm bunlar yıllarca önce Allah'ın resulüne (sav) Maide süresi başta olmak üzere ayetlerle bildirilmiştir. Bugün ve geleceğin olurluğunu bildiren Mâide Suresi, hac, umre, Kâbe'nin hürmeti ve kutsal mekânlarda Müslümanların uyması gereken adaplar konusunda en net ilahi uyarıları ve hükümleri barındıran suredir.
Sosyal medyada veya dini sohbetlerde sıkça kullanılan ve yazımızın başlığını da içeren "Suudilere ve Umrecilere Uyarı" şeklinde yapılan konuşmalar, doğrudan Mâide Suresi'nin 2. ve 97. ayetlerine dayandırılmaktadır. Ayetlerin taşıdığı mesajlar ve doğrudan muhataplarına yönelik uyarılar şu şekildedir:
Kutsal Nişanelere ve Hacılara Saygısızlık Uyarısı (Mâide Suresi - 2. Ayet)
Bu ayet, hem bölgeyi yönetenlere (Suudilere/ev sahiplerine) hem de oraya giden umreci ve hacılara kutsal mekânların ticari, siyasi veya kişisel çıkarlar için hafife alınmaması gerektiğini ihtar eder:
"Ey iman edenler! Allah’ın koyduğu dinî nişanelere (hac ibadetinin yapıldığı kutsal mekânlara), haram aya, (Kâbe’ye gönderilen) gerdanlıksız ve gerdanlıklı kurbanlıklara ve Rablerinin lütuf ve rızasını arayarak Beyt-i Harâm’a (Kâbe’ye) yönelip gelenlere saygısızlık etmeyin..."
Bununla birlikte ayet, Kâbe'ye gelenlerin niyetinin sadece Allah'ın rızası olması gerektiği; gösteriş, dünyevi eğlence veya saygısız davranışlardan (sosyal medya magazinleşmesi gibi) uzak durulması gerektiği uyarısıdır.
Suudilere ve oaranın yerleşik halkına da Allah'ın evini ziyarete gelenlere zorluk çıkarılmaması, onlara hürmet edilmesi ve ibadet haklarının engellenmemesi gerektiği yönünde yine keskin bir uyarı içermektedir.
Kâbe'nin Ticari ve Dünyevi Amaçlarla Bozulmaması Uyarısı (Mâide Suresi - 97. Ayet)
Kâbe ve çevresinin lüks otellerle, modern eğlence merkezleriyle dönüştürülmesine karşı hassasiyet gösterenlerin en çok dikkat çektiği ayet budur:
"Allah; Kâbe’yi, o saygıdeğer evi (Beyt-i Harâm’ı), haram ayı, hac kurbanını ve (kurbanlara takılan) gerdanlıkları insanlar(ın din ve dünyaları) için bir ayakta kalma ve nizam vesilesi kıldı..."
Kâbe, insanlığın manevi olarak ayağa kalkması, tevhid inancının merkezinde eşitlenmesi için inşa edilmiştir. Buranın ticari bir meta haline getirilmesi, etrafının kapitalist yapılarla kuşatılması veya turistik bir gezi alanına indirgenmesi, Kâbe’nin bu "insanlığı ayağa kaldıran nizam" ruhuna zarar vermektedir.
İhram Yasakları ve Rehavet Uyarısı (Mâide Suresi - 95. ve 96. Ayetler)
Suudi Arabistan'daki modernleşme adımları ve kutsal topraklara gidenlerin ibadet bilincinden uzaklaşıp rehavete kapılması, surenin ihram yasaklarıyla ilgili ayetleriyle bağdaştırılır:
"Ey iman edenler! İhramlı iken avı öldürmeyin... Öyleyse huzurunda varıp toplanacağınız Allah’a karşı gelmekten sakının."
İhramlıyken bir hayata zarar vermek dahi büyük bir yasakken, kutsal topraklarda haramlardan kaçınmamak, edep sınırlarını zorlamak ve Allah’ın huzurunda olunduğunu unutmak büyük bir manevi hüsrandır.
Maide Suresinin İndiriliş Sebebi
Mâide Suresi’nin 2. ve 97. ayetlerinin iniş sebepleri (nüzul sebepleri), doğrudan Kâbe’nin hürmeti, hacıların güvenliği ve kutsal mekânlardaki adalet anlayışıyla ilgilidir. Müslümanların psikolojik durumları ve o dönem yaşanan somut olaylar üzerine nazil olan bu ayetlerin tarihsel arka planları şu şekildedir:
Mâide Suresi 2. Ayetin İniş Sebebi: Hudeybiye’nin Acısı ve İntikam Arzusu
Bu ayetin inmesinde iki temel tarihi olay ve Müslümanların içinde bulunduğu psikolojik zemin etkili olmuştur:
• Hudeybiye'nin Kırgınlığı: Hicretin 6. yılında Müslümanlar umre yapmak amacıyla Mekke’ye doğru yola çıkmış, ancak müşrikler tarafından Mekke’ye sokulmamışlardı. Bu durum Müslümanlar üzerinde büyük bir üzüntü ve haksızlığa uğramışlık hissi yaratmıştı.
• Hutam Olayı (Şurayh b. Dubey’a): Medine döneminde Müslümanların canını yakan, mallarını yağmalayıp kaçan ve Yemâme bölgesinden gelen Hutam lakaplı bir müşrik lider vardı. Daha sonra bu kişinin, boynuna kurbanlık gerdanlığı takmış (hedy) bir ticaret kervanıyla birlikte müşrik olarak Kâbe’yi ziyarete (umre/hac amacıyla) gittiği görüldü.
• Müslümanların Tepkisi: Müslümanlar, kendilerini bir yıl önce Kâbe’ye sokmayan bu müşrikleri ve özellikle de kendilerine zarar vermiş olan Hutam’ı yakalayıp intikam almak, kervanını yağmalamak istediler. "Onlar bizi Allah’ın evinden mahrum bıraktı, biz de onları bırakmayalım" düşüncesi oluştu.
İlahi Uyarı:
İşte bu tehlikeli eşikte Mâide 2. ayet indi. Allah Teâlâ,(c.c) “Mescid-i Harâm’a girmenizi engellediler diye bir topluluğa duyduğunuz kin, sizi haddi aşmaya ve haksızlık yapmaya sevk etmesin” buyurdu. Müşrik dahi olsa Kâbe’ye, haram aylara ve kurbanlıklara saygı gösterenlere dokunulmamasını emrederek adaleti ve ibadet alanının dokunulmazlığını sabitledi. Ayetin burasını okuduktan sonra düşünülmesi gereken bir konu da, Suudi Krallığının yaptıklarına bakarak yurt dışından umre ya da hac için gelenlerin yaşadıkları sıkıntılar nedeniyle Araplara karşı bir kindarlık beslememeleri gerektiğinin hatırlatılmasıdır
Mâide Suresi 97. Ayetin İniş Sebebi: Güvenlik, Kaos ve Maddi-Manevi Dengeler
Bu ayetin nüzul süreci doğrudan o dönem Arap Yarımadası’nın sosyo-ekonomik ve dini yapısıyla, insanların Kâbe sayesinde nasıl "hayatta kaldığıyla" ilgilidir:
• Cahiliye Dönemi Dağınıklığı: İslam’dan önce Arap kabileleri arasında sürekli kan davaları, yağmalar ve kaos hakimdi. İnsanların güven içinde seyahat etmesi, ticaret yapması imkansızdı.
• Kâbe'nin Can Simidi Olması: Ancak ne zaman ki "Haram Aylar" girse ya da insanlar boyunlarına Kâbe kurbanlığı işareti (gerdanlık) taksalar, en azılı düşmanlar bile birbirine dokunamazdı. Kâbe ve onun ritüelleri, o vahşi coğrafyada insanların nefes almasını, panayırlar kurup ticaret yapmasını ve hayatta kalmasını (kıyâm) sağlıyordu.
• İslam Sonrası Endişe: Müslümanlar güçlenip Mekke’yi fethettiğinde ve eski cahiliye adetleri yıkıldığında, Kâbe’nin bu birleştirici, emniyet sağlayıcı ve ekonomik hayatı ayakta tutan fonksiyonunun kaybolup kaybolmayacağı, sistemin nasıl işleyeceği yönünde sorular ve endişeler doğdu.
İlahi Uyarı:
Mâide 97. ayet bu arka plan üzerine indi. Allah, Kâbe'yi, haram ayları ve kurbanlıkları "insanların hayatta kalması, nizamı, din ve dünya işlerinin düzene girmesi (kıyâm)" için sabitlediğini ilan etti. Bu ayetle birlikte, Kâbe’nin sadece kuru bir taş binadan ibaret olmadığı; insanlığı anarşiden, açlıktan, adaletsizlikten ve manevi çöküşten koruyan ilahi bir merkez olduğu tescillenmiş oldu.
Gördüğünüz gibi iki ayet de "öfkeyle hareket etmemeyi" ve "Kâbe'nin evrensel nizamını bozmamayı" emrediyor. Bu nüzul sebeplerini düşündüğümüzde:
• Günümüzdeki sosyal medya paylaşımlarının veya kutsal mekanların etrafındaki aşırı lüks yapılaşmanın, ayette geçen "insanlığın manevi kıyamı (ayağa kalkışı)" ruhunu nasıl zedelediğini
Mâide Suresi 97. ayette geçen ve Kâbe’nin insanlık için bir "kıyâm" (ayağa kalkış, hayat bulma, nizam ve istikrar) vesilesi kılındığı beyanı, sadece fiziki bir varoluşu değil, insanlığın ruhani ve ahlaki olarak dirilişini ifade eder.
Mâide Suresi 2. Ayetin İniş Sebebi: Hudeybiye’nin Acısı ve İntikam Arzusu
Bu ayetin inmesinde iki temel tarihi olay ve Müslümanların içinde bulunduğu psikolojik zemin etkili olmuştur:
• Hudeybiye'nin Kırgınlığı: Hicretin 6. yılında Müslümanlar umre yapmak amacıyla Mekke’ye doğru yola çıkmış, ancak müşrikler tarafından Mekke’ye sokulmamışlardı. Bu durum Müslümanlar üzerinde büyük bir üzüntü ve haksızlığa uğramışlık hissi yaratmıştı.
• Hutam Olayı (Şurayh b. Dubey’a): Medine döneminde Müslümanların canını yakan, mallarını yağmalayıp kaçan ve Yemâme bölgesinden gelen Hutam lakaplı bir müşrik lider vardı. Daha sonra bu kişinin, boynuna kurbanlık gerdanlığı takmış (hedy) bir ticaret kervanıyla birlikte müşrik olarak Kâbe’yi ziyarete (umre/hac amacıyla) gittiği görüldü.
• Müslümanların Tepkisi: Müslümanlar, kendilerini bir yıl önce Kâbe’ye sokmayan bu müşrikleri ve özellikle de kendilerine zarar vermiş olan Hutam’ı yakalayıp intikam almak, kervanını yağmalamak istediler. "Onlar bizi Allah’ın evinden mahrum bıraktı, biz de onları bırakmayalım" düşüncesi oluştu.
İlahi Uyarı:
İşte bu tehlikeli eşikte Mâide 2. ayet indi. Allah Teâlâ,(c.c) “Mescid-i Harâm’a girmenizi engellediler diye bir topluluğa duyduğunuz kin, sizi haddi aşmaya ve haksızlık yapmaya sevk etmesin” buyurdu. Müşrik dahi olsa Kâbe’ye, haram aylara ve kurbanlıklara saygı gösterenlere dokunulmamasını emrederek adaleti ve ibadet alanının dokunulmazlığını sabitledi. Ayetin burasını okuduktan sonra düşünülmesi gereken bir konu da, Suudi Krallığının yaptıklarına bakarak yurt dışından umre ya da hac için gelenlerin yaşadıkları sıkıntılar nedeniyle Araplara karşı bir kindarlık beslememeleri gerektiğinin hatırlatılmasıdır
Mâide Suresi 97. Ayetin İniş Sebebi: Güvenlik, Kaos ve Maddi-Manevi Dengeler
Bu ayetin nüzul süreci doğrudan o dönem Arap Yarımadası’nın sosyo-ekonomik ve dini yapısıyla, insanların Kâbe sayesinde nasıl "hayatta kaldığıyla" ilgilidir:
• Cahiliye Dönemi Dağınıklığı: İslam’dan önce Arap kabileleri arasında sürekli kan davaları, yağmalar ve kaos hakimdi. İnsanların güven içinde seyahat etmesi, ticaret yapması imkansızdı.
• Kâbe'nin Can Simidi Olması: Ancak ne zaman ki "Haram Aylar" girse ya da insanlar boyunlarına Kâbe kurbanlığı işareti (gerdanlık) taksalar, en azılı düşmanlar bile birbirine dokunamazdı. Kâbe ve onun ritüelleri, o vahşi coğrafyada insanların nefes almasını, panayırlar kurup ticaret yapmasını ve hayatta kalmasını (kıyâm) sağlıyordu.
• İslam Sonrası Endişe: Müslümanlar güçlenip Mekke’yi fethettiğinde ve eski cahiliye adetleri yıkıldığında, Kâbe’nin bu birleştirici, emniyet sağlayıcı ve ekonomik hayatı ayakta tutan fonksiyonunun kaybolup kaybolmayacağı, sistemin nasıl işleyeceği yönünde sorular ve endişeler doğdu.
İlahi Uyarı:
Mâide 97. ayet bu arka plan üzerine indi. Allah, Kâbe'yi, haram ayları ve kurbanlıkları "insanların hayatta kalması, nizamı, din ve dünya işlerinin düzene girmesi (kıyâm)" için sabitlediğini ilan etti. Bu ayetle birlikte, Kâbe’nin sadece kuru bir taş binadan ibaret olmadığı; insanlığı anarşiden, açlıktan, adaletsizlikten ve manevi çöküşten koruyan ilahi bir merkez olduğu tescillenmiş oldu.
Gördüğünüz gibi iki ayet de "öfkeyle hareket etmemeyi" ve "Kâbe'nin evrensel nizamını bozmamayı" emrediyor. Bu nüzul sebeplerini düşündüğümüzde:
• Günümüzdeki sosyal medya paylaşımlarının veya kutsal mekanların etrafındaki aşırı lüks yapılaşmanın, ayette geçen "insanlığın manevi kıyamı (ayağa kalkışı)" ruhunu nasıl zedelediğini
Mâide Suresi 97. ayette geçen ve Kâbe’nin insanlık için bir "kıyâm" (ayağa kalkış, hayat bulma, nizam ve istikrar) vesilesi kılındığı beyanı, sadece fiziki bir varoluşu değil, insanlığın ruhani ve ahlaki olarak dirilişini ifade eder.
1. Sınıfsal Eşitliğin Yok Edilmesi (Kapitalist Kuşatma)
Kâbe’nin kıyam ruhu, herkesin tek bir kefene (ihrama) bürünerek statü, zenginlik ve makamdan sıyrılması ilkesine dayanır. Kâbe, yoksulla zenginin omuz omuza durduğu evrensel bir eşitlik meydanıdır. Kâbe’nin etrafını saran devasa lüks gökdelenler, alışveriş merkezleri ve yedi yıldızlı oteller bu eşitlik ruhunu tamamen baltalamaktadır. "Kâbe manzaralı" ultra lüks odalarda konaklayan zenginlerin dünyası ile kilometrelerce uzaktaki çadırlardan gelen yoksul Müslümanların dünyası arasında derin bir uçurum oluşmuştur. İbadet, manevi bir arınmadan ziyade lüks bir inanç turizmine dönüşmekte, bu da Kâbe'nin sınıfsal ayrılıkları yıkan o "kıyâm" (nizam) gücünü zedelemektedir.
2. İhlasın Magazinleşmesi (Sosyal Medya ve "Ben" Merkezcilik)
Manevi diriliş, insanın kendi içine dönmesini, günahlarıyla yüzleşmesini ve Allah karşısında "hiçliğini" idrak etmesini gerektirir. Akıllı telefonların ve sosyal medyanın ibadetin merkezine yerleşmesi, umreyi bir tefekkür eyleminden bir "içerik üretme" panayırına dönüştürmüştür. Tavaf ederken canlı yayın açmak, Kâbe önünde yapmacık dua pozları vererek fotoğraf çekilmek ve bunu beğeni kaygısıyla paylaşmak yaygınlaşmıştır. Buradaki en büyük tehlike, kalbin amelini (ihlası) zayi etmektir. Kul, Allah ile baş başa kalması gereken yerde takipçileriyle baş başa kalmaktadır. Bu durum, kutsal mekânların ağırbaşlılığını ve ibadetin saygınlığını (şeâirullahı) magazinleştirerek yok etmektedir.
3. Kutsal Bölgenin Kültürel Kimliğinin Değiştirilmesi
Kâbe ve çevresi (Harem-i Şerif), Müslümanlar için yeryüzünün en korunaklı, kötülüklerden ve dünyevi hırslardan en uzak sığınağıdır (Beyt-i Harâm).
Suudi Arabistan'ın son yıllarda hayata geçirdiği "Vision 2030" vizyonu kapsamında ülkede eğlence sektörünün, konserlerin ve batılı tarzda festivallerin hızla yaygınlaşması, hemen yanı başlarındaki kutsal şehirlerin iklimini de psikolojik olarak etkilemektedir. Coğrafyanın ticari hırslarla aşırı modernleşmesi, Mekke ve Medine'nin o yalın, sade ve asr-ı saadet kokan manevi dokusunu zayıflatmaktadır.
Tarihi miraslar (sahabe evleri, tarihi kaleler ve yapılar) "genişletme" adı altında yıkılarak yerlerine beton binalar dikilmekte, kutsal coğrafya hafızasızlaştırılmaktadır. İnsanlık için ahlaki bir nizam ve ayağa kalkış noktası olması gereken bu merkezler, küresel tüketim kültürünün birer şubesi haline getirilmektedir.
Özetle; Mâide Suresi'nin işaret ettiği o muazzam "kıyam" (insanlığın manevi diriliş) ruhu; lüksün kibri, sosyal medyanın riyası ve kapitalizmin dünyevileştirme dalgası arasında sıkışmış durumdadır. "Suudilere ve Umrecilere Uyarı" söyleminin özü, bu üç tehlikeye karşı Müslüman aklını yeniden uyanışa çağırmaktır.
Maneviyatı zedeleyen bu unsurlar günümüzde en büyük tahribatı yaratıyor
Sosyal medya kültürü, kutsal topraklardaki manevi kıyam ruhunu doğrudan içten içe çürüten, bireysel olarak hepimizi en derinden yakalayan gizli bir salgındır. Lüks otelleri yapanlar bellidir ve o otellerde sadece gücü yetenler kalır; fakat sosyal medya, zengininden yoksuluna, genciyle yaşlısıyla oraya giden her umrecinin kalbine sızabilen evrensel bir imtihandır. Bu kültürün bireysel düzeyde ibadetin özüne nasıl zarar verdiğini şu yapısal psikolojik süreçlerle görebiliriz:
1. "Nazar-ı İlahî"den (Allah’ın Görüşünden) "Nazar-ı Nas"a (İnsanların Beğenisine) Kayma
İbadetin temel mantığı, kulun sadece ve sadece Allah'ın kendisini gördüğü bilinciyle (ihsan mertebesi) hareket etmesidir. Akıllı telefon ele alındığı an, kalbin yönü değişir. Kul, "Allah şu an kalbime bakıyor" bilincinden sıyrılıp, "Takipçilerim bu açıyı beğenecek mi?", "Hangi filtre Kâbe’yi daha güzel gösterir?" ya da "Nasıl bir yazı yazarsam daha çok beğeni alırım?" kaygısına düşer.
İbadetin yönü Allah’tan insanlara döner. Bu durum, İslam fıkhında ve tasavvufunda "gizli şirk" olarak tanımlanan riya (gösteriş) tehlikesini en üst seviyeye çıkarır.
2. İbadetin "An"ını Yaşayamamak ve Huşunun Kaybolması
Manevi kıyam ve diriliş, kişinin Kâbe karşısında döktüğü gözyaşında, ettiği samimi duada ve o an hissettiği mutlak yalnızlıktadır. Sosyal medya kültürü, insanı "anı yaşamaktan" koparıp "anı kaydetme ve sergileme" kölesi yapar. Hacerüleved’i selamlayacağı ya da Kâbe’yi ilk gördüğü o en sarsıcı manevi saniyelerde cebinden telefonunu çıkaran bir insan, o anın ruhunu yakalayamaz.
Gözler ekrandaki vizöre odaklanırken, kalp hissetmesi gereken huşuyu ıskalar. Kul, kutsal topraklardan manen arınmış olarak değil; sadece telefonunun galerisini doldurmuş olarak döner.
3. Kutsalın Sıradanlaşması ve "Hürmet" Duygusunun Yok Olması
Mâide Suresi 2. ayette geçen "Allah’ın koyduğu dinî nişanelere saygısızlık etmeyin" emrinin özü, kutsala duyulan derin hürmettir (tâzim). Sosyal medya her şeyi tüketilebilir birer "içerik" haline getirir. Kâbe önünde zıplayarak video çekenler, tavaf esnasında arkasındaki insanları umursamadan canlı yayın yapıp takipçileriyle şakalaşanlar, ibadetin ciddiyetini ve ağırlığını yok etmektedir. Mekke ve Medine, adeta bir eğlence parkı ya da fotoğraf çekim platosu gibi algılanmaya başlar. Kutsal olanın sıradanlaşması, bireyin kalbindeki günah korkusunu ve manevi ürpertiyi tamamen siler.
4. Dijital Haset ve Gösteriş Döngüsü
Oraya gidemeyen, hasretle yanan milyonlarca Müslüman vardır. Kutsal topraklardaki her anı, yediğini, içtiğini, kaldığı yeri ve hatta duasını sürekli paylaşmak, geride kalanlarda bir manevi eziklik veya haset duygusu uyandırabilir. İbadet, başkalarına karşı bir "üstünlük" veya "manevi tatmin" gösterme aracına dönüştüğünde, İslam’ın emrettiği kardeşlik ve tevazu ahlakı tamamen zedelenmiş olur. Sosyal medya kültürü, modern insanın "görünmüyorsam yokum" hastalığını Kâbe’nin avlusuna kadar taşımıştır. Bu yüzden bireysel uyanış, oraya giderken dijital bir detoksu göze almakla, yani telefonu sadece bir iletişim aracı olarak cebe koyup kalbi tamamen Allah’a açmakla başlar.
Müslümanlar olarak kutsal topraklarda dijital sınırı çizmek zorundayız
Suudi yönetiminin ve diğer ilgili kurumların bu konuda bağlayıcı kurallar (örneğin Harem-i Şerif içinde fotoğraf yasağının sıkı uygulanması gibi) getirmesini mi bireylerin kendi vicdani ve ahlaki eğitimiyle mi çözülmelidir? sorusuna geldiğimiz de yasaklarla bu işin çözülemeyeceği bariz olarak görülmektedir. Suudi medyasından da edindiğimiz haberlerde sık sık fotoğraf ve video çekimi engellenecek uyarıları yapılsa da bunu engellemenin imkansızlığı yaşanmaktadır. Yasak dahilinde cebindeki binlerce liralık bedel ödenerek alınmış ve içinde birey için önemli bulunan bilgilerle dolu telefona el konulması kabul edilemez davranıştır. Kişi herhangi bir harem emniyet görevlisinin el koyacağı telefonu için ister istemez zoralım, şiddet, gerginlik ve kaba hareketlere yer verecektir. Bu da Haremin saygınlığına zarar vereceği gibi , milletlerarası protokollere kadar girecek boyutlara ulaşacaktır.
Tün bu anlatılar ve ayetler ışığında yapılan uyarları sonucunda çözümün yasaklama ile değil bireyin kendi vicdani ve ahlaki eğitimiyle çözülmeye çalışılacağını göstermektedir.
Bunun için kişi eğitilmeli. Sosyal medya salgınına karşı kalbimizi korumak, dışarıdan dayatılan yasaklardan ziyade bireyin kendi vicdani, zihni ve ahlaki eğitimiyle (nefis terbiyesiyle) mümkündür. Çünkü eldeki telefonu yasaklamak kalpteki gösteriş arzusunu yok etmez; asıl olan o arzuyu kökten dindirmektir. Bir umrecinin veya hacının, mukaddes topraklara ayak basmadan önce kendini manevi olarak bu dijital fitneye karşı hazırlaması için şu pratik ahlaki disiplinleri ve içsel eğitim adımlarını uygulaması gerekir:
1. Niyet Analizi Yapmak ("Ben Bunu Kimin İçin Yapıyorum?")
Ahlaki eğitimin ilk adımı, dürüst bir iç muhasebedir. Kişi, ibadet yolculuğuna çıkmadan önce ve oradayken her telefonunu çıkardığında kendisine şu soruyu sormalıdır: "Şu an çekeceğim fotoğrafı veya yapacağım paylaşımı, Allah’ın rızasını kazanmak için mi yapıyorum, yoksa insanların beni takdir etmesi, dindarlığımı görmesi veya 'gittiğimi bilmesi' için mi?" Eğer cevap ikincisiyse, yani içinde zerre kadar "başkaları görsün" arzusu varsa, o telefon anında cebe konmalı ve tövbe edilmelidir. Bu ameliye, tasavvufta "hataratı (Tehlikeler / Akla Gelen Fikirler, kalbe gelen kötü fısıltıları) kesmek" olarak adlandırılır.
2. "Şahitlik" Bilincini Değiştirmek (Allah’ın Kamerası)
Modern insan, sosyal medyadaki takipçilerini en büyük "şahit" olarak görür. Ahlaki eğitim, bu algıyı tersine çevirerek ihsan sırrını (Sen Allah’ı görmesen de O’nun seni gördüğü bilincini) kalbe yerleştirmektir. Kul, Kâbe karşısında döktüğü gözyaşının en büyük şahidinin Allah, melekler ve o mukaddes mekanın taşları olduğunu idrak etmelidir. İnsanların "beğeni" (like) butonuna basması, Allah katındaki bir ameli zayi etmekten başka bir işe yaramaz. Kişi kendi kendine, "En büyük şahidim beni görüyor, kulların şahitliğine ihtiyacım yok" telkininde bulunmalıdır.
3. Dijital Oruç ve "Gizlilik" Sözleşmesi
Kişi, kutsal topraklara gitmeden önce kendisiyle ahlaki bir sözleşme imzalamalı ve bunu bir dijital itikaf/oruç olarak görmelidir. Kendisine şu prensipleri koymalıdır: "İbadetim benim mahremimdir:" Nasıl ki evinde gece yarısı kalkıp kıldığı teheccüd namazını kimseye anlatmıyorsa, Kâbe'deki duasını da mahremi olarak saklamalıdır. " Eğer sevdiklerine oraları göstermek veya bir hatıra bırakmak istiyorsa, bunu ibadet anında değil, otel odasında veya memleketine döndükten sonra, ibadet iklimini zedelemeden yapmayı kural edinmelidir.
4. Gidemeyenlerin Hukukunu Gözetmek (Diğergamlık)
Ahlaki eğitimin en önemli ayaklarından biri de empati ve kul hakkı bilincidir. "Ben burada her anımı, yediğimi, içtiğimi, lüks otel manzaramı paylaşırken; evinde yıllardır hac sırası bekleyen, oraların hasretiyle gözyaşı döken ya da maddi imkansızlık nedeniyle gidemeyen bir müminin kalbini kırıyor muyum?" diye düşünmelidir. İslam ahlakı, başkasının mahrum olduğu bir nimeti onun gözüne sokmayı (gösterişi) meneder. Bu hassasiyet, kişiyi lüzumsuz paylaşımlardan alıkoyar.
5. Ölüm ve Ahiret Tefekkürü (İhramın Maddesi)
İhrama giren bir insan, aslında kefenini giymiş gibidir. Ölümü tefekkür eden bir zihin, dijital dünyanın geçici ve sığ alkışlarından tiksinmeye başlar. Musallaya konulduğunda sosyal medyadaki takipçi sayısının veya Kâbe önündeki selfielerin hiçbir hükmünün olmayacağını, mizan günü sadece ihlasla sunulmuş gizli amellerin kurtaracağını düşünmek, insanı yapaylıktan kurtarır ve samimiyete (ihlâsa) ulaştırır.
Özetle; Bireysel çözüm, "görseler de görmeseler de ben Allah'ın kuluyum" diyebilecek bir kalbi olgunluğa erişmektir. İbadeti kalbe indirenler, onu ekrana sığdırmaya çalışmazlar.
Modern insan, sosyal medyadaki takipçilerini en büyük "şahit" olarak görür. Ahlaki eğitim, bu algıyı tersine çevirerek ihsan sırrını (Sen Allah’ı görmesen de O’nun seni gördüğü bilincini) kalbe yerleştirmektir. Kul, Kâbe karşısında döktüğü gözyaşının en büyük şahidinin Allah, melekler ve o mukaddes mekanın taşları olduğunu idrak etmelidir. İnsanların "beğeni" (like) butonuna basması, Allah katındaki bir ameli zayi etmekten başka bir işe yaramaz. Kişi kendi kendine, "En büyük şahidim beni görüyor, kulların şahitliğine ihtiyacım yok" telkininde bulunmalıdır.
3. Dijital Oruç ve "Gizlilik" Sözleşmesi
Kişi, kutsal topraklara gitmeden önce kendisiyle ahlaki bir sözleşme imzalamalı ve bunu bir dijital itikaf/oruç olarak görmelidir. Kendisine şu prensipleri koymalıdır: "İbadetim benim mahremimdir:" Nasıl ki evinde gece yarısı kalkıp kıldığı teheccüd namazını kimseye anlatmıyorsa, Kâbe'deki duasını da mahremi olarak saklamalıdır. " Eğer sevdiklerine oraları göstermek veya bir hatıra bırakmak istiyorsa, bunu ibadet anında değil, otel odasında veya memleketine döndükten sonra, ibadet iklimini zedelemeden yapmayı kural edinmelidir.
4. Gidemeyenlerin Hukukunu Gözetmek (Diğergamlık)
Ahlaki eğitimin en önemli ayaklarından biri de empati ve kul hakkı bilincidir. "Ben burada her anımı, yediğimi, içtiğimi, lüks otel manzaramı paylaşırken; evinde yıllardır hac sırası bekleyen, oraların hasretiyle gözyaşı döken ya da maddi imkansızlık nedeniyle gidemeyen bir müminin kalbini kırıyor muyum?" diye düşünmelidir. İslam ahlakı, başkasının mahrum olduğu bir nimeti onun gözüne sokmayı (gösterişi) meneder. Bu hassasiyet, kişiyi lüzumsuz paylaşımlardan alıkoyar.
5. Ölüm ve Ahiret Tefekkürü (İhramın Maddesi)
İhrama giren bir insan, aslında kefenini giymiş gibidir. Ölümü tefekkür eden bir zihin, dijital dünyanın geçici ve sığ alkışlarından tiksinmeye başlar. Musallaya konulduğunda sosyal medyadaki takipçi sayısının veya Kâbe önündeki selfielerin hiçbir hükmünün olmayacağını, mizan günü sadece ihlasla sunulmuş gizli amellerin kurtaracağını düşünmek, insanı yapaylıktan kurtarır ve samimiyete (ihlâsa) ulaştırır.
Özetle; Bireysel çözüm, "görseler de görmeseler de ben Allah'ın kuluyum" diyebilecek bir kalbi olgunluğa erişmektir. İbadeti kalbe indirenler, onu ekrana sığdırmaya çalışmazlar.
Erol Kara @Dinierk
Yorumlar
Yorum Gönder