Fas'ta İlk Resmi Berberi Kur'an Meali Yayımlandı

Fas'ta uzun süredir beklenen bir adım atılarak, ülkenin anayasal düzeyde resmi dillerinden olan Berberi dilinin Sus lehçesine (Taşhelhit) yönelik ilk resmi ve akademik Kur'an-ı Kerim meali okuyucularla buluştu. VI. Muhammed Mushaf Basım Kurumu'nun himayesinde hazırlanan bu eser, kurumun daha önce yayımladığı Fransızca, İngilizce ve İspanyolca meallerin ardından dördüncü resmi çeviri olma özelliğini taşıyor.

Toplam 1278 sayfadan oluşan özel baskı, Berberi kültürüne özgü geleneksel motiflerle sure başları ve sayfa süslemelerinde görsel bir kimlik sunuyor. Sayfa düzeninde, sağ tarafta Mağrib hattıyla yazılmış Arapça metin yer alırken, sol tarafta ise Sus Berberi dilindeki meal bulunuyor. Sus bölgesinde İslamiyet'in kabulünden bu yana fıkıh ve hadis metinleri yerel dile çevrilip manzum eserler üretilse de, Kur'an ayetlerinin doğrudan tercümesi konusunda din alimleri yüzyıllar boyunca temkinli bir yaklaşım sergiledi. Tarihi kaynaklar, 12. yüzyılda İslam alimi Hasan el-Yusi'nin Berberi diline çeviri için Arapça ve Berberi dillerine mutlak hakimiyeti şart koştuğunu ve lafzın doğrudan çevirisi yerine tefsir aktarımını tavsiye ettiğini gösteriyor.

Bu katı şartlar ve lehçe farklılıkları, yazılı tercüme girişimlerinin uzun süre ertelenmesine neden oldu ve halka yönelik sözlü cami vaazlarıyla yetinildi. 2003 yılında araştırmacı Hüseyin Cihadi tarafından yapılan bireysel bir çalışma ise metodolojik ve dilbilimsel tartışmalar nedeniyle geniş kitlelere ulaşamamıştı. 2012 yılında Sus bölgesindeki yerel ilim meclislerinin tavsiyesiyle temelleri atılan bu yeni proje, geleneksel medrese uleması, cami imamları ve akademisyenlerden oluşan 16 kişilik uzman bir heyet tarafından yürütüldü. İbni Haldun ve İbni Zühr Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Dr. Mehdi bin Muhammed es-Saidi, ekibin geniş tutulmasının amacını şu sözlerle dile getirdi: «Güneyde As-Sa ve Kelmim’den kuzeyde Marakeş’e uzanan sahadaki lehçe zenginliğini ve kabileler arası kelime farklarını ortak paydada buluşturmak.»

Çalışmanın metodolojisi kapsamında; İbn Kesir, Kurtubi, Beyzavi ve Taberi tefsirleri temel referans olarak kabul edilirken, kelime seçiminde halk arasında en yaygın kullanılan ifadeler tercih edildi. Yazılı kaynaklarda karşılığı bulunamayan kavramlar için kırsal bölgelerde saha araştırmaları yapıldı. Heyet, tercümeyi Tifinag alfabesi yerine Arap harfleriyle yazıya geçirdi. Bu tercihin, bin yıllık Sus yazılı geleneğine ve bölgedeki el yazması mirasına sadık kalmak amacıyla yapıldığı açıklandı. Ayrıca, çevirinin okuma yazma bilen tüm halk kesimlerine hitap ettiği ve okuma bilmeyenlerin de ana dillerinde ayet meallerini dinleyebilmeleri için çalışmanın sesli kütüphaneye dönüştürülmesinin planlandığı bildirildi.