Dinierk olarak yerli ve yabancı İslami kaynaklardan araştırarak yaptığımız bilgilerde öğrendiklerimizi de namaz kılan ve tüm sure ve ayetleri bilmeyenleri rahatlatacak bilgilere ulaştık.
Öncelikle Namazda sureleri Kur'an-ı Kerim'deki mushaf sırasına (ilk rekâtta okunan surenin, sonraki rekâtta Kur'an'da daha sonra gelen bir sure olmasına) göre okumak sünnet olduğunu belirtelim. Bu uygulama öncelikle peygamberlere ( hepsine selam olsun ) ve hafız diyebileceğimiz kimselere has bir durum olup, yeterince Kur'an-ı Kerim'den sure bilmeyenler için geçerli bir durum değildir. "Haramdır", "mekruhtur" diyerek ortaya çıkanların söylemleri doğru olsa bile bunun müctehidler açısından bile farklı görüşler olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz .
Bu Konuda Mezhepler Ne Diyor
Görüşlere gelince konuyu özetle şöyle açıklayalım...
Hanefi ekolüne göre, Farz ve zorunlu namazlarda surelerin Kur'an'ın okunuş sırasına göre okunması gerekli (vacip) sayılır . Örneğin, birinci rekatta Fil Suresi'ni okursanız , ikinci rekatta ondan sonra gelen bir sureyi ( Kureyş Suresi veya Kevser Suresi gibi) okumalısınız. .Kasıtlı olarak geriye dönmek (ikinci rekatta daha önceki bir sureyi okumak) son derece mekruh ( mekruh tahriman ) sayılır , ancak namazın kendisi geçerliliğini korur.
Şafii, Maliki ve Hanbeli Mezheplerinin bu konudaki görüşlerinde ise surelerin sırasına uymak kesinlikle zorunlu değil, müstehabdır . Bir kimse birinci rekatta daha sonraki bir sureyi, ikinci rekatta ise daha önceki bir sureyi okursa, namaz tamamen geçerlidir ve günah veya sehiv secdesi kılma zorunluluğu yoktur, ancak sırayı korumak edep açısından daha iyidir.
Aynı sure içinde ayetleri sırasız okumak (örneğin, daha önceki bir ayetten önce daha sonraki bir ayeti okumak) kesinlikle yasaktır ve bağlama bağlı olarak o bölümü veya namazı geçersiz kılar, çünkü sure içindeki ayetlerin sırası ilahi olarak belirlenmiştir ( tevkifi ).
Allah c.c. "Öyleyse Kur'an'dan size kolay gelenleri okuyun" Diyor
Hanefi ekolüne göre, Farz ve zorunlu namazlarda surelerin Kur'an'ın okunuş sırasına göre okunması gerekli (vacip) sayılır . Örneğin, birinci rekatta Fil Suresi'ni okursanız , ikinci rekatta ondan sonra gelen bir sureyi ( Kureyş Suresi veya Kevser Suresi gibi) okumalısınız. .Kasıtlı olarak geriye dönmek (ikinci rekatta daha önceki bir sureyi okumak) son derece mekruh ( mekruh tahriman ) sayılır , ancak namazın kendisi geçerliliğini korur.
Şafii, Maliki ve Hanbeli Mezheplerinin bu konudaki görüşlerinde ise surelerin sırasına uymak kesinlikle zorunlu değil, müstehabdır . Bir kimse birinci rekatta daha sonraki bir sureyi, ikinci rekatta ise daha önceki bir sureyi okursa, namaz tamamen geçerlidir ve günah veya sehiv secdesi kılma zorunluluğu yoktur, ancak sırayı korumak edep açısından daha iyidir.
Aynı sure içinde ayetleri sırasız okumak (örneğin, daha önceki bir ayetten önce daha sonraki bir ayeti okumak) kesinlikle yasaktır ve bağlama bağlı olarak o bölümü veya namazı geçersiz kılar, çünkü sure içindeki ayetlerin sırası ilahi olarak belirlenmiştir ( tevkifi ).
Allah c.c. "Öyleyse Kur'an'dan size kolay gelenleri okuyun" Diyor
Buraya kadar genel görüşleri özetledik. Aynı sure içinde ayetlerin sırasız okunması kesinlikle doğru olmadığını tüm mezheplerde fikir birliği olarak görüyoruz. Zaten aklen ve mantıken baktığımızda da durum budur. Doğrudur. Ancak rekatlarda farklı sureleri önce/sonra sırasına göre dikkat ederek okumanın herks için geçerli olmadığını, kılınan tüm namazların geçerli olduğunu, Allah'ın (c.c) kabul edeceğini ummamızda bir beis olmadığını bilelim.
Bu kanaate nerden varıyoruz. Kur'an-ı Kerim, namaz sırasında size kolay gelen neyse onu okumamızı emrediyor. "Öyleyse Kur'an'dan size kolay gelenleri okuyun" (Müzemmil Suresi, 73:20)—namazda okuma için temel kuraldır. Namazda bir diğer kural da tadil-i erkan ile namazı huşu içinde kılmaktır. Kurallarına uyulmayan, kalben Allah-u Teala'nın huzurunda olduğumuzu bilmeden, namazdan çalarak yapılacak ibadetler ibadet değildir.
Ayet ile yukarıda bahsedilen "sıraya uymak" kuralları arasında bir tezat (çelişki) yoktur. Çünkü İslam hukukunda bu iki durum iki farklı dereceyi ifade eder: Farz (asıl yükümlülük) ve Sünnet/Edep (daha güzel olan uygulama)
Müzzemmil Suresi'ndeki ayet, namaz kılarken ne kadar ve hangi ayetleri okuyacağınız konusunda tam bir özgürlük tanır. Namaz kılarken Kur'an'dan ezberinizde olan, o an kolayınıza gelen herhangi bir yeri okumanız namazın geçerli olması için yeterlidir. Bu durum, namazın farzıdır. Sure sırasını karıştırarak okusanız bile namazınız bu ayetin hükmü gereğince geçerlidir ve bozulmaz.
Bu kanaate nerden varıyoruz. Kur'an-ı Kerim, namaz sırasında size kolay gelen neyse onu okumamızı emrediyor. "Öyleyse Kur'an'dan size kolay gelenleri okuyun" (Müzemmil Suresi, 73:20)—namazda okuma için temel kuraldır. Namazda bir diğer kural da tadil-i erkan ile namazı huşu içinde kılmaktır. Kurallarına uyulmayan, kalben Allah-u Teala'nın huzurunda olduğumuzu bilmeden, namazdan çalarak yapılacak ibadetler ibadet değildir.
Ayet ile yukarıda bahsedilen "sıraya uymak" kuralları arasında bir tezat (çelişki) yoktur. Çünkü İslam hukukunda bu iki durum iki farklı dereceyi ifade eder: Farz (asıl yükümlülük) ve Sünnet/Edep (daha güzel olan uygulama)
Müzzemmil Suresi'ndeki ayet, namaz kılarken ne kadar ve hangi ayetleri okuyacağınız konusunda tam bir özgürlük tanır. Namaz kılarken Kur'an'dan ezberinizde olan, o an kolayınıza gelen herhangi bir yeri okumanız namazın geçerli olması için yeterlidir. Bu durum, namazın farzıdır. Sure sırasını karıştırarak okusanız bile namazınız bu ayetin hükmü gereğince geçerlidir ve bozulmaz.
Yukarıda bahsedilen sure sırası kuralları ise namazın geçerliliğini etkileyen kurallar değil, Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) namaz kılarken tercih ettiği ve sahabeye gösterdiği en düzenli ve en güzel namaz kılma şeklidir (sünnettir). Kur'an-ı Kerim belli bir düzen ve sıra halinde indirilmiştir. İslam âlimleri, namazda bu düzene saygı göstermenin ve Mushaf sırasını takip etmenin namazın adabına daha uygun olduğunu belirtmişlerdir. Dolayısıyla sıraya uymak bir "zorunluluk" değil, namazı daha faziletli ve kusursuz kılma çabasıdır.
Namazda Sureleri Okumanın Temel Hükümleri ve Kuralları
• Şart mı? Sureleri sırayla okumak namazın farzı veya vacibi değildir; dolayısıyla terk edilmesi namazı bozmaz ve sehiv secdesi gerektirmez. Bu şart olayını şöyle açıklayalım. Bu durum sadece bildiğiniz sureler için geçerlidir. Sure sırasına uymak, Kur'an'ın tamamındaki binlerce ayeti bilmeyi gerektirmez. Sadece kendi ezberinizde olan surelerin kendi içindeki sırası kastedilir. Örneğin sadece Kevser, İhlas ve Nâs surelerini biliyorsanız; birinci rekâtta Kevser'i, ikinci rekâtta İhlas'ı (veya Nâs'ı) okumanız sıraya uymak için yeterlidir.
• Ters Sıra Okumak (Geriye Dönüş): Birinci rekâtta okunan sureden daha önce gelen bir sureyi ikinci rekâtta okumak (örneğin birinci rekâtta İhlas, ikinci rekâtta Fil suresi okumak) tenzihen mekruhtur (yapılmaması tavsiye edilir). Sırayı bilmeyenler için bir günah olmayacağı umut edilir. Öğrenmek farzdır.
• Araya Sure Atlamak: Sureleri atlayarak okumak caizdir, ancak kerahetten (mekruh olmasından) kurtulmak için arada en az iki sure (veya iki ayet) bırakılması uygun görülmüştür. Örneğin, birinci rekâtta Fil suresi okunup ikinci rekâtta Maun suresi okunursa arada Kureyş suresi atlandığı için mekruh sayılır; en az iki sure atlanarak (örneğin Kevser veya Kafirun'a geçilerek) okunması tavsiye edilir.
• Aynı Sureyi Tekrar Okumak: Farz namazlarda her iki rekâtta da aynı sureyi okumak mekruh kabul edilir. Âlimler, ezberi sınırlı olan kişilerin aynı sureyi tekrar etmesinin mekruh olmadığını, bunun bir zorunluluk ve kolaylık olduğunu belirtmişlerdir. Diğer sureleri de öğrenmeleri zorunlu kılınmıştır.
• Unutma Durumu: Eğer namazda dalgınlıkla veya sırasını tam hatırlayamadığınız için tersten okursanız (örneğin birinci rekâtta İhlas, ikinci rekâtta Tebbet okursanız) namazınız tamamen geçerlidir. Herhangi bir ceza, günah veya namazı yeniden kılma durumu (sehiv secdesi vb.) kesinlikle gerekmez.
Namazda Sure Sırasını Şaşırdığınızda Yapmanız Gerekenler ve Fıkhi Durumlar:
1. Rekat Değişiminde Sırayı Karıştırmak
İlk rekatta bir sure okudunuz ve ikinci rekatta diliniz gayriihtiyari olarak mushaf sırasında o sureden daha önce yer alan bir sureye gitti (Örn: İlk rekatta Fil suresi, ikinci rekatta Asr suresi okumak gibi).
Okumaya başladıysanız hiç bozmadan okumanıza devam edin. Namazı yarıda kesmeyin veya sureyi değiştirmeyin. Unutarak veya yanılarak yapıldığında tüm mezheplere göre namaza hiçbir zarar gelmez, mekruh bile olmaz. Sehiv secdesi yapmanız da gerekmez.
2. Aynı Rekat İçinde Yanlış Sureye Başlamak
İlk rekatta Nas suresi okumaya niyetlendiniz ama ağzınızdan yanlışlıkla İhlas suresi çıktı ve bir iki ayet okudunuz. Hanefi mezhebine göre iki rekat arasında yalnızca tek bir sureyi atlamak mekruh kabul edilmiştir (Örn: İlk rekatta Maun, ikinci rekatta Kevser okuyup aradaki Kureyş'i atlamak). Ancak bu da unutarak yapıldığında mekruhluğu kalkar ve namaz geçerlidir. İki veya daha fazla sure atlamakta ise hiçbir sakınca yoktur.
Namazda kıyamdayken (ayaktayken) yaptığınız bu tarz sıralama hatalarında en güvenli ve doğru yol okumayı kesmemektir. İslam hukukunda namazın akışını bozmak ve ayetleri yarıda kesmek, sure sıralamasına uymamaktan daha ciddi bir kusur olarak görülür.
Namazda kıyamdayken (ayaktayken) yaptığınız bu tarz sıralama hatalarında en güvenli ve doğru yol okumayı kesmemektir. İslam hukukunda namazın akışını bozmak ve ayetleri yarıda kesmek, sure sıralamasına uymamaktan daha ciddi bir kusur olarak görülür.
Namazlarda Bir Sonraki Surenin Bir Öncekinden Kısa Olması
Namazda bir sonraki rekatta okunan surenin bir önceki rekatta okunan sureden daha kısa olması şart (farz veya vacip) değildir, ancak sünnettir.. Surelerin uzunluk sıralamasının temeli sünnete dayanmasıdır. İlk rekatta okunan surenin, ikinci rekatta okunan sureden en az üç ayet veya daha fazla uzun olmasıdır. İkinci rekatta okunan surenin, ilk rekatta okunan sureden (üç ayet veya daha fazla) uzun olması tenzihen (hafif) mekruh kabul edilir. Ancak bu durum namazı bozmaz ve sehiv secdesi gerektirmez.
Özetle
Ayet bize "İstediğinizi okuyabilirsiniz, ibadetiniz kabuldür" diyerek kolaylık sağlar. Sünnet olan sıra kuralı ise "Eğer ezberiniz elveriyorsa, Kur'an'daki sırayla okursanız daha güzel olur" diyerek en iyi yöntemi tavsiye eder.
Yani kolayınıza geleni okuduğunuzda ayete uymuş olursunuz; bunu yaparken bir de sıraya dikkat edebilirseniz Peygamberimizin sünnetine de uymuş olursunuz. Ezberinizde az sure varsa veya o an sırayı hatırlamıyorsanız, kolayınıza geleni okumanızda hiçbir sakınca yoktur.
Kurallar ibadeti zorlaştırmak için değil, Kur'an'ı baştan sona bilenlerin namazı bir düzen içinde kılması için rehberdir. Sınırlı sayıda sure bilen bir müminin, o an aklına gelen ve kolayına gelen sureyi okuması en doğrusudur. İslam'da ibadetin özü, kulun samimiyetle Allah'ın huzuruna çıkmasıdır; şekli detaylar ezberi az olan kişilere bir zorluk teşkil etmez. Önce tadili erkan, sonra takva..
Allah Daha Doğrusunu Bilir / Vesselam
Yorumlar
Yorum Gönder