Zifaf (cinsel birliktelik) gerçekleşmeden yapılan boşanma durumu, hem Türk Medeni Kanunu (hukuki) hem de İslam hukuku (dini) açısından farklı şekillerde ele alınır.
1. Resmi / Hukuki Boyut (Türk Medeni Kanunu)
Resmi nikâh kıyılmış ancak henüz birlikte yaşamaya (zifafa) geçilmemiş olsa dahi, resmi bir evlilik mevcuttur. Bu evliliğin sona erdirilmesi için aile mahkemesinde boşanma davası açılması veya şartları tutuyorsa boşanma prosedürlerinin işletilmesi gerekir. Türk hukukunda evliliğin üzerinden 1 yıl geçmeden anlaşmalı boşanma yapılamaz (TMK m. 166/3). Eğer evlilikte 1 yıl dolmamışsa ve zifaf gerçekleşmemiş olsa bile taraflar ancak çekişmeli boşanma yoluyla boşanabilirler.
Zifafın olup olmaması, boşanma davasındaki kusur durumunu, tazminat veya nafaka taleplerini doğrudan sıfırlamaz; ancak somut olayın gelişimine ve tarafların kusuruna göre hâkim tarafından değerlendirilir.
2. Dini Boyut (İslam Hukuku / Fetvalar)
Dini nikâh (imam nikâhı) sonrasında zifaf veya sahih halvet (eşlerin kimsenin göremeyeceği şekilde baş başa kalması) gerçekleşmeden önce boşanma (talak) meydana gelirse hükümler şunlardır:
• Boşanmanın Geçerliliği: Zifaftan önce yapılan boşama geçerlidir ve bu durumda bâin talak meydana gelir.
• İddet Süresi: Zifaf veya sahih halvet gerçekleşmediği için kadın iddet (bekleme) süresi beklemek zorunda değildir. Boşandığı anda hukuken/dinen başka biriyle evlenmesinde engel bulunmaz (Kur'an-ı Kerim, Ahzâb Suresi, 33/49).
• Tekrar Evlenme: Erkek, boşadığı bu kadınla tekrar evlenmek isterse, önceki boşanma bâin talak sayıldığı için yeni bir nikâh akdi ve yeni bir mehir şarttır.
• Mehir Durumu:
• Eğer nikâhta önceden belirlenmiş bir mehir varsa, erkek bu mehrin yarısını vermekle yükümlüdür.
• Eğer nikâhta mehir belirlenmemişse, erkeğin bütçesine ve örfe uygun bir hediye (müt'a) vermesi tavsiye/vazife görülür.
Diyanet Fetva Kurulunun Açıklaması
Din İşleri Yüksek Kurulu'nun açıklamasına göre, nikâhın ardından zifaf veya halvet-i sahîha (baş başa kalma) gerçekleşmeden yapılan boşanma dinen geçerlidir ve bu durumda bâin talâk meydana gelir. Bu tür bir boşanmada kadının yeniden evlenebilmek için herhangi bir iddet süresi beklemesi gerekmez. Şayet boşanan eşler tekrar bir araya gelmek isterlerse, eski nikâh kendiliğinden dönmez; ancak yeni bir nikâh akdi ile evlenebilirler.
Mehir konusu da zifafın gerçekleşip gerçekleşmemesine göre farklılık gösteriyor. Eğer nikâh sırasında mehir belirlenmiş ve zifaf veya halvet-i sahîha gerçekleşmeden boşanma yaşanmışsa, erkeğin belirlenen mehrin yarısını kadına ödemesi gerekiyor. Şayet nikâh sırasında mehir miktarı hiç belirlenmemişse, erkeğin maddi imkânlarına ve toplumun örf ve âdetlerine uygun, dinî kaynaklarda “müt‘a” olarak adlandırılan bir hediye vermesi gerekmektedir.
Öte yandan, eşler arasında zifaf veya halvet-i sahîha gerçekleşmişse, boşanmanın sonuçları değişiyor. Bu durumda boşanan kadının yeniden evlenmeden önce iddet süresini beklemesi zorunludur. Mehir konusunda ise, eğer zifaf gerçekleşmiş ve mehir önceden belirlenmişse, mehrin tamamının kadına ödenmesi gerekiyor. Mehir miktarının belirlenmediği durumlarda ise, kadının baba tarafından akrabaları arasında kendisiyle benzer konumdaki kadınların aldığı mehir miktarı esas alınarak “mehr-i misil” belirlenip ödeniyor.
Resmi nikâh kıyılmış ancak henüz birlikte yaşamaya (zifafa) geçilmemiş olsa dahi, resmi bir evlilik mevcuttur. Bu evliliğin sona erdirilmesi için aile mahkemesinde boşanma davası açılması veya şartları tutuyorsa boşanma prosedürlerinin işletilmesi gerekir. Türk hukukunda evliliğin üzerinden 1 yıl geçmeden anlaşmalı boşanma yapılamaz (TMK m. 166/3). Eğer evlilikte 1 yıl dolmamışsa ve zifaf gerçekleşmemiş olsa bile taraflar ancak çekişmeli boşanma yoluyla boşanabilirler.
Zifafın olup olmaması, boşanma davasındaki kusur durumunu, tazminat veya nafaka taleplerini doğrudan sıfırlamaz; ancak somut olayın gelişimine ve tarafların kusuruna göre hâkim tarafından değerlendirilir.
2. Dini Boyut (İslam Hukuku / Fetvalar)
Dini nikâh (imam nikâhı) sonrasında zifaf veya sahih halvet (eşlerin kimsenin göremeyeceği şekilde baş başa kalması) gerçekleşmeden önce boşanma (talak) meydana gelirse hükümler şunlardır:
• Boşanmanın Geçerliliği: Zifaftan önce yapılan boşama geçerlidir ve bu durumda bâin talak meydana gelir.
• İddet Süresi: Zifaf veya sahih halvet gerçekleşmediği için kadın iddet (bekleme) süresi beklemek zorunda değildir. Boşandığı anda hukuken/dinen başka biriyle evlenmesinde engel bulunmaz (Kur'an-ı Kerim, Ahzâb Suresi, 33/49).
• Tekrar Evlenme: Erkek, boşadığı bu kadınla tekrar evlenmek isterse, önceki boşanma bâin talak sayıldığı için yeni bir nikâh akdi ve yeni bir mehir şarttır.
• Mehir Durumu:
• Eğer nikâhta önceden belirlenmiş bir mehir varsa, erkek bu mehrin yarısını vermekle yükümlüdür.
• Eğer nikâhta mehir belirlenmemişse, erkeğin bütçesine ve örfe uygun bir hediye (müt'a) vermesi tavsiye/vazife görülür.
Diyanet Fetva Kurulunun Açıklaması
Din İşleri Yüksek Kurulu'nun açıklamasına göre, nikâhın ardından zifaf veya halvet-i sahîha (baş başa kalma) gerçekleşmeden yapılan boşanma dinen geçerlidir ve bu durumda bâin talâk meydana gelir. Bu tür bir boşanmada kadının yeniden evlenebilmek için herhangi bir iddet süresi beklemesi gerekmez. Şayet boşanan eşler tekrar bir araya gelmek isterlerse, eski nikâh kendiliğinden dönmez; ancak yeni bir nikâh akdi ile evlenebilirler.
Mehir konusu da zifafın gerçekleşip gerçekleşmemesine göre farklılık gösteriyor. Eğer nikâh sırasında mehir belirlenmiş ve zifaf veya halvet-i sahîha gerçekleşmeden boşanma yaşanmışsa, erkeğin belirlenen mehrin yarısını kadına ödemesi gerekiyor. Şayet nikâh sırasında mehir miktarı hiç belirlenmemişse, erkeğin maddi imkânlarına ve toplumun örf ve âdetlerine uygun, dinî kaynaklarda “müt‘a” olarak adlandırılan bir hediye vermesi gerekmektedir.
Öte yandan, eşler arasında zifaf veya halvet-i sahîha gerçekleşmişse, boşanmanın sonuçları değişiyor. Bu durumda boşanan kadının yeniden evlenmeden önce iddet süresini beklemesi zorunludur. Mehir konusunda ise, eğer zifaf gerçekleşmiş ve mehir önceden belirlenmişse, mehrin tamamının kadına ödenmesi gerekiyor. Mehir miktarının belirlenmediği durumlarda ise, kadının baba tarafından akrabaları arasında kendisiyle benzer konumdaki kadınların aldığı mehir miktarı esas alınarak “mehr-i misil” belirlenip ödeniyor.
Yorumlar
Yorum Gönder